Trafik sigortası seni değil, karşıyı korur

Neden zorunlu?

Mantığı sigortalıyı korumak değil, kazada zarar gören kişiyi korumak. Devlet şunu garanti etmek istiyor: trafikte zarar gören biri, karşı tarafın ödeme gücü olsun ya da olmasın, zararının karşılığını alabilsin.

Bu yüzden poliçenin lehine çalıştığı kişi sen değilsin; senin zarar verdiğin kişi. Senin kazancın ise dolaylı: ödeyemeyeceğin bir borcun altına girmemiş oluyorsun.

Dikkat edilecek bir ayrıntı daha var: zorunlu trafik sigortası kişiye değil, araca bağlıdır. Poliçe senin adına düzenlenmiş olsa bile, aracı senin bilgin dâhilinde kullanan bir başkasının yaptığı kazada da devreye girer. Bu yüzden "arabayı kardeşim kullanıyordu" demek teminatı ortadan kaldırmaz.

Tam olarak neyi öder?

Tabloda olmayan bir kalem var ve en çok tartışılan o: manevi tazminat zorunlu trafik sigortasının kapsamı dışındadır. Ölümlü ve ağır yaralanmalı kazalarda bu kalem, poliçeyle değil İMM teminatıyla ya da doğrudan kusurlu kişinin cebinden karşılanır.

Neyi ödemez?

• Kendi aracının hasarını. En yaygın yanlış bu. Poliçen karşı tarafa ödeme yapar; senin aracına tek kuruş ödemez.
• Kendi bedensel zararını. Sürücü olarak kendi yaralanman bu poliçenin konusu değildir; ferdi kaza ya da sağlık sigortasının konusudur.
• Manevi tazminatı.
• Limitin üstünde kalan zararı. Limit tükendiğinde kalan tutar şahsi borcun olur.
• Teminat dışı hâllerde oluşan zararı. Bu hâllerde şirket zarar görene öder ama sonra sana rücu eder.

Bu beş kalem bir boşluk listesi gibi görünüyor, ama her birinin karşılığı olan bir teminat var. Hangi boşluğu neyin kapattığını bilmek, poliçe yapısını kurarken en çok işe yarayan bilgi:

Tablodaki son satır önemli: teminat dışı hâller bir eksiklik değil, sistemin kurgusu. Alkollü araç kullanmanın sonucunu sigorta üstlenmiyor; üstlenirse caydırıcılık kalmaz.

Araçtaki yolcular kapsamda mı?

Evet. Senin aracındaki yolcular, sürücü dışında kalan üçüncü kişi sayılır ve bedeni zararları trafik poliçesinden karşılanır.

Bu, çoğu kişinin bilmediği bir nokta: kendi ailen araçtaysa ve kusurlu sen isen, onların yaralanma ve tedavi giderleri senin poliçenden ödenir.

Burada sık yapılan bir genelleme var ve yanlış: "aileden kimseye ödenmez" doğru değil. Genel şartların A.6(ç) bendi, sigortalının eşi, usul ve füruu, evlat edinme ilişkisiyle bağlı olanlar ve birlikte yaşadığı kardeşleri bakımından yalnızca mallarına gelen zararları teminat dışında tutuyor — bedeni zararı saymıyor.

Yani eşin ya da çocuğun aracında yolcuyken yaralandıysa, bu bedeni zarar kural olarak teminat dışı değil. Belirleyici olan akrabalık değil, kişinin poliçedeki konumu: yakının aynı zamanda sürücü ya da işleten konumundaysa üçüncü şahıs kuralı yine işliyor. Ayrıntısı üçüncü şahıs yazısında.

Tersi de geçerli: başka bir aracın kusurlu olduğu kazada sen yolcuysan, karşı tarafın trafik poliçesinden tedavi ve sakatlık tazminatı talep edebilirsin. Yolcu olmak kusursuz olmak demektir; bu talebi yapmak için aracın sahibiyle aranda bir husumet olması da gerekmiyor.

Teminat dışı hâller ve rücu

Belirli durumlarda şirket zarar görene ödeme yapar — çünkü poliçenin amacı mağduru korumak — ama sonra bu tutarı senden geri ister. Buna rücu deniyor.

• Alkol veya uyuşturucu etkisi altında araç kullanmak
• Ehliyetsiz ya da ehliyet sınıfı uygun olmayan sürücü
• Mevzuatta sayılan ağır kusurlar
• Aracın amacı dışında ya da istiap haddi aşılarak kullanılması
• Kaza yerinden izinsiz uzaklaşmak
• Çalıntı araçla yapılan kazalar

Ayrıntılı işleyişi rücu yazısında. Özeti şu: "nasılsa sigortam var" bu hâllerde işe yaramıyor.

Poliçeyi yaptırmazsan ne olur?

• İdari para cezası uygulanır.
• Araç trafikten men edilebilir.
• Kaza yaparsan zararın tamamı senin borcun olur. Karşı tarafın maddi ve bedeni zararı, hiçbir tavan olmadan şahsi sorumluluğuna dönüşür.
• Yaralanmalı kazalarda zarar gören kişi Güvence Hesabı'ndan bedeni zararını alabilir; Güvence Hesabı da ödediğini senden talep eder.

Son maddenin bir devamı var: Güvence Hesabı zarar görene ödeme yaptıktan sonra bu tutarı poliçesiz araç sahibinden geri ister. Yani sigortasız kalmak, bedeni zarar riskini ortadan kaldırmıyor; sadece ödeme sırasını değiştiriyor ve araya bir takip süreci koyuyor.

Poliçende bakılacak dört satır

1. Maddi zarar limiti — araç başına ve kaza başına ayrı yazabilir.
2. Bedeni zarar limiti — kişi başına ve kaza başına ayrı yazabilir.
3. Basamak / hasarsızlık kademesi — primini belirleyen satır. Ayrıntısı basamak yazısında.
4. Başlangıç ve bitiş tarihi — poliçesiz geçen bir gün bile risktir.

Limitlerin nasıl okunduğunu limit yazısında, limit yetmediğinde ne olduğunu İMM yazısında bulabilirsin.

Poliçenin yürürlükte olup olmadığını araç plakanla sorgulayabilirsin; Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi üzerinden ya da e-Devlet'ten görünür. Aracı ikinci elden aldıysan bu sorgu ilk işin olsun: önceki sahibin poliçesi devredilmediyse araç poliçesiz sayılır.

Sık yapılan üç hata

1. Trafik ve kaskoyu aynı şey sanmak

İkisi birbirinin tersi: trafik karşı tarafı, kasko kendi aracını korur. "Sigortam var" demek, hangi sigortan olduğunu bilmeden bir anlam ifade etmiyor. Ayrıntısı kasko karşı tarafı öder mi yazısında.

2. En ucuz teklifi almak

Zorunlu trafik sigortasında teminat ve limitler mevzuatla belirlenir; yani şirketten şirkete kapsam değişmez. Fark hizmet tarafındadır: hasar sürecinin hızı, anlaşmalı servis ağı, ulaşılabilirlik. Prim farkı küçükse hizmeti tercih etmek mantıklı.

3. Aracı satınca poliçeyi unutmak

Araç satıldığında poliçe kendiliğinden sona ermez. Devir ya da iptal işlemi yapılmazsa, aracın yeni sahibinin yaptığı bir kazada senin poliçen üzerinden işlem görebilir. Satıştan sonraki ilk iş bu olmalı.

Branşın tamamını trafik sayfasında, terimleri sözlükte bulabilirsin.

Sık sorulanlar