Sigorta ödedi, sonra benden istedi

Halefiyet mi, rücu mu?

İkisi de "ödenen paranın geri istenmesi" ama yönleri ters:

Pratik bir ayrım daha: halefiyette şirket senin yerine geçer ve senin alacağını kusurlu taraftan tahsil eder — bu senin lehine çalışan bir mekanizma. Rücuda ise şirket sana karşı alacaklı hâline gelir. Aynı hukuki araç, iki ters yön. Gelen yazının hangisi olduğunu anlamak için bakılacak yer: yazıda senden bir ödeme isteniyor mu, yoksa sadece bilgi mi veriliyor?

Hangi durumlarda sana rücu edilir?

Rücu sebepleri keyfi değil; mevzuatta ve genel şartlarda sayılmıştır. En sık karşılaşılanlar:

• Alkol veya uyuşturucu etkisi altında araç kullanmak. Kazanın bu etki altında meydana gelmiş olması aranır.
• Ehliyetsiz ya da ehliyet sınıfı uygun olmayan sürücü. Aracı kullanan kişi gerekli belgeye sahip değilse.
• Aşırı hız ve benzeri ağır kusurlar. Hangi davranışların bu kapsama girdiği mevzuatla belirlenir.
• Aracın amacı dışında kullanılması. Örneğin hususi aracın ticari amaçla kullanılması ya da ruhsatta yazan istiap haddinin aşılması.
• Kaza yerinden izinsiz uzaklaşmak.
• Beyan yükümlülüğünün ihlali. Poliçe yapılırken riski etkileyen bir hususun gizlenmiş olması.

Bir sebep daha var ve en çok itiraz edileni o: beyan yükümlülüğünün ihlali. Burada dikkat edilecek nokta şu: beyan, sana sorulan sorulara verdiğin cevaptır. Sorulmamış bir hususu kendiliğinden bildirmemek çoğu zaman ihlal sayılmaz. Bu yüzden beyan gerekçeli bir rücuda istenecek ilk belge, poliçe başvuru formunun kendisi: soru orada var mı, cevabı kim girdi?

Bu sebepler zorunlu trafik sigortası genel şartlarının B.4 maddesinde bentler hâlinde sayılmış durumda. Hangi davranışın hangi bende girdiğini bilmek, rücu yazısı geldiğinde itirazı doğru zemine kurmayı sağlıyor:

Kritik ayrıntı: B.4'ün giriş paragrafı rücuyu, durumun tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda sınırlıyor. Yani rücu otomatik ve tam değil — sebebin kazadaki etkisi değerlendiriliyor. İtirazın en gerçekçi zemini bu.

Maddenin son paragrafı da işine yarıyor: "Sigortacı rücu sebeplerine dayanarak tazminat sürecini geciktiremez." Mağdurun beklemek zorunda olmadığının dayanağı bu cümle.

Kaskoda rücu nasıl işler?

Kasko kendi aracını koruduğu için mantık biraz farklı. Burada genellikle ödeme hiç yapılmaz ya da kısmi yapılır; yani rücu değil, teminat dışı kalma söz konusu olur.

Örneğin alkollü kazada kasko, genel şartlar çerçevesinde ödemeyi reddedebilir. Aynı olayda zorunlu trafik sigortası ise karşı tarafa öder ve sonra sana rücu eder. Yani tek bir kazada iki farklı sonuç çıkabilir.

Kaskoda bir ayrımı daha bilmek gerekiyor: teminat dışı kalma ile rücu aynı şey değil. Teminat dışı kalma ödemenin hiç yapılmaması; rücu ise yapılan ödemenin geri istenmesi. Kaskoda genellikle birincisi, zorunlu trafik sigortasında ikincisi işler. Aynı kazada ikisi birden olabilir: kaskon ödemez, trafik poliçen karşı tarafa öder ve sonra o tutarı senden ister.

Rücu yazısı geldi: sırayla ne yapmalı

1. Gerekçeyi oku. Yazıda hangi sebebe dayanıldığı ve hangi poliçe maddesine ya da kanun hükmüne atıf yapıldığı yazmalı. Yazmıyorsa yazılı olarak iste.
2. Dayanak belgeleri iste. Alkol raporu, tutanak, ekspertiz raporu — iddianın dayandığı belgeleri görme hakkın var.
3. Tutarı kontrol et. Talep edilen tutar, gerçekten ödenen tazminat mı? Faiz ve masraf eklenmişse hesabı iste.
4. Nedensellik bağını sorgula. Rücu sebebi ile kazanın oluşumu arasında bağ kurulması gerekir. Örneğin ihlal kazanın sebebi değilse bu tartışılabilir bir noktadır.
5. Süre takibini kaçırma. İtiraz ve dava süreleri işler; yazıyı aldığın tarihi not et.

Tutar kontrolü hakkında bir not: rücu talebi fiilen ödenen tutarla sınırlı. Şirket, zararın tamamını değil kendi ödediğini isteyebilir. Talep edilen rakam ile hasar dosyasında ödenen rakamın uyuşmadığı durumlar sahada görülüyor; ödeme belgesini istemek bu yüzden ilk işlerden biri.

Rücu nasıl önlenir?

Rücu sebeplerinin çoğu davranışsal; yani poliçeyle değil kullanımla ilgili. Yine de poliçe tarafında yapılabilecekler var:

• Beyanı doğru ver. Aracın kullanım şekli, kimlerin kullandığı, ticari kullanım olup olmadığı — poliçe yapılırken sorulan her şey eksiksiz yazılmalı.
• Değişiklikleri zeyilname ile bildir. Aracın kullanım amacı değiştiyse, sürücü profili değiştiyse bildir. Bildirilmeyen değişiklik, hasar gününde beyan ihlali olarak değerlendirilebilir.
• Aracı kimin kullandığını bil. Ehliyetsiz birine araç vermek, hem rücu hem cezai sorumluluk doğuruyor.

Poliçe tarafında yapılabilecek bir şey daha var: poliçeyi kimin adına düzenlettiğin. Aracı sen kullanmıyorsan ve düzenli olarak başka biri kullanıyorsa, bunu poliçede beyan etmek hem primi doğru hesaplatır hem beyan gerekçeli bir rücunun önünü keser. Sonradan açıklamak, baştan yazdırmaktan her zaman zor.

Sana gelmesi gereken ama gelmeyen rücu: indirim iadesi

Madalyonun diğer yüzü. Kusursuz olduğun bir kazada kendi kaskonu kullandıysan, şirket ödediği parayı kusurlu taraftan halefiyet yoluyla tahsil eder.

Tahsilat tamamlandığında birçok şirket hasarsızlık indirimini iade eder — ama kendiliğinden yapmaz. Yenileme döneminden birkaç hafta önce sorman gerekir. Ayrıntısı hasarsızlık indirimi yazısında.

Kaskonun belirleyici satırlarını kasko sayfasında, trafik sigortasının kapsamını trafik sayfasında, rücu ve halefiyet terimlerini sözlükte bulabilirsin.

Sık sorulanlar