Araçtaki üç kişiden ikisi ödenir, biri ödenmez

Poliçenin kurulduğu cümle

Bu konuyu anlamanın yolu, teminatın kime ait olduğunu değil kime karşı kurulduğunu görmekten geçiyor. Zorunlu trafik sigortası bir mal sigortası değil, bir sorumluluk sigortası. Sigortaladığı şey araç değil, işletenin başkalarına karşı doğan hukuki sorumluluğu.

Genel şartların A.3 maddesi bunu açık yazıyor: teminat, üçüncü şahısların sigortalıdan talep edebilecekleri tazminatlarla sınırlı. Buradan iki sonuç çıkıyor ve ikisi de sahada sürekli şaşırtıyor:

1. Talep eden kişinin üçüncü şahıs olması gerekiyor.
2. Talebin sigortalıya karşı yöneltilebilir olması gerekiyor.

Sigortalının kendisi bu iki şartı aynı anda sağlayamaz: kimse kendi kendisine karşı tazminat talebinde bulunamaz. Sürücü de sağlayamaz — ama sebebi çoğu zaman yanlış anlatılıyor. "Kusurlu olduğu için" değil, poliçenin koruduğu tarafta olduğu için. Kusursuz bir sürücü de kendi aracının poliçesinden kendi bedensel zararını alamaz; çünkü orada karşılanacak bir sorumluluk hiç doğmamıştır.

Araçtaki üç kişi: kim ne alır?

Somutlaştıralım. Kusurlu araçta üç kişi var ve kaza sonucu üçü de yaralandı. Poliçe, bu üç kişiye aynı şekilde bakmıyor:

Üç kişilik araçta iki kişinin ödenip birinin ödenmemesinin sebebi bu tablo. Kusur oranı, yaralanmanın ağırlığı ya da poliçenin hangi şirketten alındığı bunu değiştirmiyor — mesele kişinin poliçeye göre konumu.

"Araç benim, sen sürüyorsun" — iki kişi birden dışarıda

Burası en çok sorulan hâl. Araç senin adına tescilli, ama direksiyonda bir arkadaşın var ve kaza onun kusuruyla oluyor. Araçta ikiniz ve iki arkadaşınız daha var.

• Sürücü arkadaşın: kazaya sebep olan taraf, üçüncü şahıs değil — bedeni zararı bu poliçeden ödenmez.
• Sen (işleten): poliçenin sigortalısısın; yolcu koltuğunda otursan bile kendi poliçenden tazminat alamazsın.
• Diğer iki arkadaşın: üçüncü şahıs — bedeni zararları ödenir.

Yani tek bir kazada aynı araçtan iki kişi teminat dışında, iki kişi teminat içinde kalıyor. Aracı başkasına kullandırırken akılda tutulması gereken ayrıntı tam olarak bu.

Yakınlar: mal ile bedeni arasındaki ince çizgi

Genel şartların A.6(ç) maddesi sigortalının yakınları için bir istisna getiriyor. Ama bu istisnanın sınırı çok dar ve çoğu zaman yanlış biliniyor. Madde, sigortalının eşi, usul ve füruu, evlat edinme ilişkisiyle bağlı olanlar ve birlikte yaşadığı kardeşleri bakımından mallarına gelen zararlar sebebiyle ileri sürebilecekleri talepleri teminat dışında tutuyor.

Pratik sonucu şu: eşin ya da çocuğun aracında yolcuyken yaralandıysa, bu bedeni zarar kural olarak teminat dışı değil. "Aileden kimseye ödenmez" genellemesi yanlış — madde mal zararını sayıyor, bedeni zararı değil.

Dikkat edilecek nokta şu: bu, yakınların her hâlde tazminat alacağı anlamına da gelmiyor. Yakın aynı zamanda sürücü ya da işleten konumundaysa, yukarıdaki üçüncü şahıs kuralı yine işliyor. Belirleyici olan akrabalık değil, kişinin poliçedeki konumu.

Manevi tazminat: hiç kimseye ödenmiyor

Burada bir istisna aramaya gerek yok, çünkü madde çok net. Teminat dışı hâlleri sayan A.6(f) tek satır: "Manevi tazminat talepleri."

Yani manevi tazminat, üçüncü şahıs olsan da olmasan da zorunlu trafik sigortasından çıkmıyor. Yolcu da olsan, karşı araçta da olsan, yaya da olsan bu kalem poliçenin konusu değil.

Peki nereden karşılanıyor? İki yol var:

1. İMM (İhtiyari Mali Mesuliyet) teminatından — ama yalnızca o poliçe manevi tazminatı kapsıyorsa. Bu, İMM poliçelerinin bir kısmında var bir kısmında yok; teklif alırken sorulacak en belirleyici satır.
2. Doğrudan kusurlu kişinin malvarlığından — İMM yoksa ya da kapsamıyorsa talep kişiye yöneltilir ve bir tavanı olmaz.

Ölümlü kazalarda manevi tazminatı büyüten şey, birden fazla kişinin ayrı ayrı talep edebilmesi: eş, çocuklar ve anne-baba için ayrı ayrı değerlendirme yapılabiliyor. Bu yüzden manevi, ağır kazalarda tek başına en büyük kalem hâline gelebiliyor. Ayrıntısı İMM manevi tazminatı karşılar mı yazısında.

Kusurlu sürücü ölürse ailesine ödenir mi?

Konunun en çok tartışılan noktası burası ve cevabı "evet" ya da "hayır" değil. Ölen sürücü kendi poliçesine göre üçüncü şahıs değil — bu kesin. Ama destekten yoksun kalan yakınları ayrı kişiler ve onların talebi ölenden miras olarak geçmiyor; kendi şahıslarında doğan bağımsız bir talep.

Bu ayrım yıllarca yargıda tartışıldı. Bugün poliçe metni meseleyi doğrudan düzenliyor: genel şartların A.6(d) bendi, destek şahsının kusuruna denk gelen tazminat taleplerini teminat dışında tutuyor. Dikkat et — talebi tümden yok saymıyor, kusur oranında kesiyor.

Pratik sonucu şu: "sürücü öldü, ailesine hiçbir şey ödenmez" cümlesi yanlış bir genelleme. Ödenip ödenmeyeceğini belirleyen şey kusur dağılımı. Paylı kusurlu ölümlü kazalarda dosya açılmadığı için kaybedilen hak, sahada az görülen bir şey değil.

Sürücünün zararı ne olacak? Boşluğu kapatan dört yol

Buraya kadar olan kısım boşluğu gösterdi. Şimdi onu kapatan araçlara bakalım — çünkü boşluk kapatılabilir bir boşluk:

İlk satır en çok gözden kaçanı ve en önemlisi: kendi poliçene göre üçüncü şahıs değilsin, ama karşı tarafın poliçesine göre üçüncü şahıssın. Kusur karşıdaysa sürücü olarak kendi bedensel zararını onun trafik poliçesinden talep edebilirsin. Üçüncü şahıs olmak mutlak bir sıfat değil; hangi poliçeye baktığına göre değişiyor.

Zorunlu koltuk ferdi kaza: ayrı bir poliçe

Sektörde zaman zaman "trafik poliçesinin içinde koltuk ferdi kaza var" denir. Doğrusu biraz farklı ve farkı bilmek işe yarıyor: Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası ayrı bir zorunlu poliçedir, trafik poliçesinin bir teminatı değildir.

• Kimler yaptırır: 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'na göre taşımacı yetki belgesi bulunan yolcu taşımacıları.
• Kimi kapsar: genel şartların ifadesiyle "yolcuları, sürücüleri ve yardımcılarını" — yani ZMSS'nin dışarıda bıraktığı sürücüyü açıkça kapsıyor.
• Ne öder: ölüm, sürekli sakatlık ve tedavi giderleri için poliçede yazan teminatlar.
• Nasıl çalışır: bir ferdi kaza sigortasıdır; kusur tartışmasından bağımsız olarak kaza gerçekleştiğinde devreye girer.

Pratik sonuç: otobüs, minibüs ve servis gibi ticari yolcu taşıyan araçlarda sürücünün boşluğu bu poliçeyle kapanıyor. Hususi otomobilde ise bu poliçe yok — orada aynı işlevi kaskoya eklenen ferdi kaza teminatı görüyor.

Poliçe kurarken: dört kontrol

1. Kaskonda ferdi kaza teminatı var mı? Sürücü ve yolcu ferdi kaza satırını ara; yoksa sürücünün bedensel riski açıkta demektir.
2. İMM'n manevi tazminatı kapsıyor mu? Trafik poliçesi bu kalemi hiç karşılamadığı için tek kapı burası.
3. Aracını kimler kullanıyor? Düzenli olarak başkası kullanıyorsa, o kişinin bedensel riski de bu tabloya giriyor.
4. Ticari yolcu taşıyorsan zorunlu koltuk ferdi kaza poliçenin güncel olduğunu teyit et; trafik poliçesinin varlığı bunun yerine geçmiyor.

Bu dört satırın ortak noktası şu: hiçbiri zorunlu trafik poliçesinin içinde değil. Zorunlu poliçe mağduru koruyor; direksiyondaki kişiyi korumak ayrı bir tercih ve ayrıca kurulması gerekiyor.

Sık yapılan üç hata

1. "Sigortam var, bana da bir şey olursa öder"

Zorunlu trafik sigortası seni değil, senin zarar verdiğin kişiyi koruyor. Kendi bedensel zararın için bakılacak yer ferdi kaza, sağlık poliçesi ya da karşı tarafın kusuru. Ayrıntısı zorunlu trafik neyi öder yazısında.

2. "Aileden kimseye ödenmez"

A.6(ç) yalnızca mal zararlarını dışlıyor. Eşin ya da çocuğun yolcuyken yaralandıysa bedeni zararı kural olarak teminat dışı değil. Bu genelleme yüzünden başvurulmayan dosyalar oluyor.

3. "Manevi tazminatı sigorta öder"

A.6(f) bu kalemi açıkça dışarıda bırakıyor. Manevi tazminat ya İMM'den — kapsıyorsa — ya da doğrudan kusurlu kişinin cebinden karşılanıyor. Ağır kazalarda en büyük kalem olabildiği için bu satırı poliçe alırken sormak gerekiyor.

Branşın tamamını trafik sayfasında, İMM tarafını İMM sayfasında, terimleri sözlükte bulabilirsin.

Sık sorulanlar