Asıl bedel ceza değil, altına girdiğin borç

Neden zorunlu?

Zorunlu trafik sigortasının amacı araç sahibini korumak değil. Devlet şunu garanti etmek istiyor: trafikte zarar gören biri, karşı tarafın ödeme gücü olsun ya da olmasın zararının karşılığını alabilsin.

Bu yüzden yükümlülük araca değil, aracı trafiğe çıkarma fiiline bağlanmış. Araç trafikte olduğu sürece poliçenin de yürürlükte olması bekleniyor. Garajda duran, trafikten çekilmiş bir araç için durum farklı; o ayrı bir işlem.

Sigortasız araç, sistemin en zayıf halkası: kaza yaptığında mağdur karşılıksız kalıyor ve devreye kamusal bir fon girmek zorunda kalıyor. Yaptırımların sertliği bu yüzden.

Bir ayrımı da yapmak gerekiyor: yaptırım poliçesiz araç kullanmanın karşılığı, kaza yapmanın değil. Yani hiç kaza yapmasan bile denetimde ceza kesilebiliyor. Kaza yaptığında ise ceza ile zarar sorumluluğu birbirinden tamamen ayrı iki şey olarak yan yana duruyor.

Üç sonuç, üç farklı ağırlık

İlk iki satır caydırıcı ama yönetilebilir. Üçüncü satır ise bir ceza değil, bir borç — ve büyüklüğünü sen değil kazanın kendisi belirliyor.

Tablodaki üçüncü satırı somutlaştıralım: poliçen olsaydı sigorta mevzuatla belirlenmiş limitlere kadar ödeyecekti. Poliçesizken o limitler ortadan kalkıyor ve sınır senin ödeme gücün oluyor. Aradaki fark, bir yıllık primin birkaç yüz katına ulaşabiliyor.

Kaza yaptığında ne oluyor?

Poliçen yokken kusurlu bir kaza yaptıysan, normalde sigortanın üstleneceği her kalem doğrudan sana geliyor:

• Karşı tarafın aracının onarımı ve taşıdığı eşyanın zararı.
• Değer kaybı — aracın onarıldıktan sonraki değer düşüşü.
• Tedavi giderleri, iş göremezlik ve sürekli sakatlık tazminatları.
• Ölüm hâlinde destekten yoksun kalma tazminatı — yakınların her biri için ayrı hesaplanabilir.
• Manevi tazminat — poliçen olsaydı bile bu kalem zaten teminat dışı; poliçesizken diğerleriyle birlikte sana gelir.

Bu listenin toplamı, ağır bir kazada bir aracın değeriyle kıyaslanamayacak büyüklüğe ulaşabiliyor. Poliçe priminin karşıladığı risk tam olarak bu.

Bu kalemlerin ortak özelliği şu: hiçbirinin tavanı yok ve hepsi aynı anda gündeme gelebiliyor. Ağır bir kazada maddi zarar, bedeni tazminatlar ve manevi tazminat talepleri üst üste binince ortaya çıkan tutar, çoğu kişinin malvarlığını aşıyor.

Ödeme yapılmadığında süreç icra takibine dönüşüyor: maaş haczi, banka hesaplarına bloke, araç ve taşınmazlara şerh. Üstelik yargılama uzadıkça ana tutara faiz ve yargılama gideri ekleniyor.

Güvence Hesabı devreye girer — ama seni kurtarmaz

Sigortasız bir araçla kaza yapıldığında mağdurun bedeni zararı Güvence Hesabı'ndan karşılanabiliyor. Bu, zorunlu sigortaların amacının boşa düşmemesi için kurulmuş bir fon.

İkinci bir sınır daha var: Güvence Hesabı araç hasarını ödemiyor. O fon bedeni zararlar için kurulmuş. Karşı tarafın aracının onarımı, kaskosu yoksa doğrudan senden talep ediliyor. Ayrıntısı karşı tarafın sigortası yoksa yazısında.

Fonun bir sınırı daha var ve sıkça yanlış biliniyor: Güvence Hesabı manevi tazminatı da karşılamıyor. Zaten zorunlu trafik sigortasının kapsamı dışında olan bu kalem, poliçesiz araçlarda da doğrudan kusurlu kişiden talep ediliyor.

Poliçesiz geçen günün diğer maliyeti: basamağın

Bu, idari cezadan bağımsız ama uzun vadede hissedilen bir kayıp. Araç bir süre poliçesiz kaldıysa, hasarsızlık geçmişinin bir kısmı geçerliliğini yitirebiliyor. Aralık uzadıkça bu ihtimal artıyor.

Yıllarca hasarsız kalarak biriktirdiğin indirim, birkaç aylık bir boşlukla geri dönebiliyor. Yeni poliçeyi yaptırırken basamağının durumunu teyit ettirmek bu yüzden önemli; sürpriz bir zamla karşılaşmaktan iyi.

En sık karşılaşılan üç durum

1. Aracı ikinci elden aldım, poliçesi var sanıyordum

Araç satıldığında önceki sahibin poliçesi kendiliğinden sana geçmiyor. Devir ya da yeni poliçe işlemi yapılmadıysa araç poliçesiz sayılıyor. Aracı aldığın gün yapılacak ilk iş plakayla sorgulama. Ayrıntısı araç satışında poliçe yazısında.

2. Yenileme tarihini kaçırdım

Poliçeler yıllık ve kendiliğinden uzamıyor. Bitiş tarihinden sonraki ilk gün bile sigortasız geçen bir gün sayılıyor. Otomatik ödeme talimatı vermek ve takvime hatırlatıcı koymak, bu riski neredeyse tamamen ortadan kaldırıyor.

3. Araç uzun süredir kullanılmıyor

Araç fiilen kullanılmıyorsa trafikten çekme işlemi yapılabiliyor; bu durumda zorunluluk da farklı işliyor. Ama "nasılsa kullanmıyorum" diyerek poliçeyi yaptırmamak, araç trafikte kayıtlı göründüğü sürece koruma sağlamıyor.

Dördüncü bir durum daha var ve en sinsisi: primi ödenmediği için iptal olmuş poliçe. Taksitli ödemelerde bir taksitin atlanması poliçeyi yürürlükten düşürebiliyor ve çoğu kişi bunu fark etmiyor. Elinde poliçe çıktısı olması, o poliçenin hâlâ yürürlükte olduğu anlamına gelmiyor.

Poliçen var mı? İki dakikada kontrol

1. e-Devlet üzerinden sigorta sorgulama ekranlarından poliçe bilgilerine bakabilirsin.
2. Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi kayıtlarından plaka ile sorgulanabiliyor.
3. Acentene sor. Sistemden sorgulayıp bitiş tarihini söyleyebilir.
4. Poliçenin üzerinden. Başlangıç ve bitiş tarihine bak; saat bilgisi de yazıyorsa onu da not et.

Aracı ikinci elden aldıysan ya da bir süredir poliçeyle ilgilenmediysen, bu kontrolü bugün yapmak mantıklı. Poliçesiz geçen bir gün bile, o gün kaza olursa bütün yükü sana bırakıyor.

Branşın tamamını trafik sayfasında, teminatın kapsamını zorunlu trafik yazısında bulabilirsin.

Sık sorulanlar