Hata projede, fatura sahada
Proje hatasında tazminat, hatanın büyüklüğüne değil yapının üzerindeki etkisine bakıyor. Ve sorumluluk tek kişide kalmıyor.
Güncelleme: 16 Ekim 2026 Okuma süresi: 4 dakika Branş: Mesleki sorumluluk
Kısa cevap
Tazminatın ölçüsü hatanın kendisi değil, yapıda ortaya çıkardığı zarar. Aynı hesap hatası bir yapıda görünmez kalırken başka bir yapıda güçlendirme gerektirebiliyor.
4708 sayılı Kanun'un 3. maddesi sorumluluğu tek kişiye yüklemiyor: yapı denetim kuruluşu, denetçi mimar ve mühendisler, proje müellifleri, laboratuvar görevlileri ve yapı müteahhidi "kusurları oranında" birlikte sorumlu.
Bu yüzden dosyaların merkezinde tek soru var: kusur kimde, ne oranda?
Önce zarar, sonra kusur
Proje hatası tespit edilmiş olması tek başına tazminat doğurmuyor. İki ayrı soru sırayla soruluyor: bir zarar doğdu mu, doğduysa bu zarar kimin kusurundan kaynaklandı.
Birinci soru çoğu zaman sanıldığından daha belirleyici. Projede bulunan her uygunsuzluk yapıda bir zarar üretmiyor; bazıları uygulama sırasında düzeltiliyor, bazıları güvenlik payının içinde kalıyor.
Zarar nasıl ölçülüyor?
Pratikte üç farklı ölçü kullanılıyor ve hangisinin uygulanacağı yapının durumuna bağlı:
| Durum | Tazminatın ölçüsü |
|---|---|
| Hata düzeltilebiliyor | Giderme maliyeti — güçlendirme, yeniden imalat, iş gücü |
| Hata düzeltilemiyor | Yapının değerindeki azalma |
| Yapı kullanılamaz hâle geldi | Yıkım ve yeniden yapım maliyeti birlikte değerlendirilir |
Bunların üstüne dolaylı kalemler ekleniyor: gecikme, kira kaybı, iş durması. Genel şartların A.4 listesi bu tür dolaylı zararların bir kısmını "aksine sözleşme yoksa" teminat dışında tutuyor — yani kapsama alınıp alınmadığı poliçeden okunuyor.
Kusur oranı dosyanın merkezinde
4708'in 3. maddesindeki "kusurları oranında" ifadesi iki yönlü çalışıyor. Bir yandan sorumluluğu sınırlıyor — kimse başkasının hatasının tamamını üstlenmiyor. Öte yandan kusur tespitini dosyanın en uzun aşaması hâline getiriyor.
Çünkü aynı yapıda beş ayrı taraf olabiliyor ve her biri diğerine işaret edebiliyor: proje müellifi uygulamayı, müteahhit projeyi, denetim kuruluşu ikisini birden.
Bilirkişi süreci neden uzuyor?
Kusur oranı teknik bir tespit ve mahkeme bunu bilirkişi marifetiyle yapıyor. Projenin, uygulamanın, zemin etüdünün ve denetim kayıtlarının birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
Bu yüzden mesleki sorumluluk dosyalarında savunma giderleri, tazminatın kendisine yaklaşabiliyor. Poliçede savunma giderlerinin limit içinde mi dışında mı olduğu bu branşta pek çok meslekten daha belirleyici; ayrıntısı limit nasıl seçilir yazısında.
Aynı hata, iki ayrı sonuç
Bir projede kolon donatısı eksik hesaplanıyor. İlk yapıda imalat sırasında şantiye şefi fark ediyor, düzeltiliyor; ortada zarar kalmıyor, dolayısıyla tazminat da doğmuyor.
Aynı hata ikinci yapıda uygulanıyor ve yıllar sonra taşıyıcı sistemde güçlendirme gerektiriyor. Burada zarar somut: güçlendirme maliyeti, tahliye süresi, kira kaybı.
Hata aynı, sonuç farklı. Tazminatı belirleyen, hatanın büyüklüğü değil yapıdaki izi.
İşverenin payı da tartışılıyor
Dosyalarda sık atlanan bir taraf var: işin verildiği koşullar. Proje, işverenin verdiği veriler ve talimatlar üzerine kuruluyor. Eksik zemin etüdü, değiştirilen kullanım amacı, baskı altında kısaltılan süre — bunların hepsi kusur paylaşımına giriyor.
4708'in "kusurları oranında" ifadesi burada da işliyor: zararın doğmasına katkıda bulunan her tarafın payı ayrı değerlendiriliyor. Bu yüzden işin başındaki yazışmalar, dosyanın sonunda delil hâline geliyor.
Hangi kayıtlar kusuru belirliyor?
Dosyanın seyrini büyük ölçüde belgeler çiziyor. En çok fark yaratanlar:
- Zemin etüdü raporu ve bunun projeye nasıl yansıtıldığı
- Hesap raporları — hangi varsayımlarla, hangi yük kombinasyonlarıyla
- Revizyon geçmişi — projede kim, ne zaman, neyi değiştirdi
- Yazışmalar — işverene veya müteahhide iletilen uyarılar
- Denetim tutanakları ve imalat kayıtları
Dördüncü madde özellikle önemli. Yazılı olarak iletilmiş bir uyarı — "bu çözüm uygun değil", "şu veri eksik" — kusur paylaşımını doğrudan değiştirebiliyor.
Hangi poliçe bakar?
Proje hataları gecikmeli ortaya çıkıyor: proje çiziliyor, yapı yapılıyor, yıllar sonra zarar görünüyor. Bu yüzden "hangi yılın poliçesi" sorusu kritik.
Cevap teminatın esasına bağlı: olay esaslıysa hatanın yapıldığı yılın poliçesi, talep esaslıysa talebin geldiği yılın poliçesi — geriye dönük tarihin o yılı kapsaması şartıyla. Ayrıntısı talep esaslı ne demek yazısında.
On beş yıllık sorumluluk, iki yıllık kuyruk
4708'in 3. maddesi taşıyıcı sistemden doğan hasarlar için yapı kullanma izni tarihinden itibaren on beş yıl öngörüyor. Genel şartların arkada bıraktığı pencere ise iki yıl ve mühendislik için bunu uzatan bir kloz yok.
Aradaki açığı kapatan tek şey poliçenin kesintisiz sürmesi. Ara verilen bir yıl, o yıl ortaya çıkan ve eski bir projeye dayanan talebi dayanaksız bırakabiliyor.
Bir başka pratik nokta: talep geldiği anda yapılması gereken ilk iş sigortacıya bildirim. Genel şartların B.1 maddesi, rizikonun gerçekleştiğini öğrenen sigortalıya gecikmeksizin bildirme yükümlülüğü yüklüyor. Proje dosyalarında bu, mahkemeden gelen ilk tebligatı beklemek yerine, yazılı ilk itirazda haber vermek anlamına geliyor.
Müteselsil sorumluluk ve rücu
Zarar gören taraf, kusurlu bulunan taraflardan birine yönelip tahsilatını oradan yapabiliyor. Ödeme yapan taraf ise iç ilişkide diğerlerine kendi payı dışındaki kısım için dönebiliyor.
Pratik sonucu şu: ödemeyi ilk yapan, mutlaka en kusurlu olan değil — çoğu zaman en kolay ulaşılan oluyor. Poliçesi olan taraf da bu yüzden sık sık ilk muhatap hâline geliyor.
Bu, poliçeyi dezavantaj yapmıyor; ama birlikte çalışılan müelliflerin ve müteahhidin durumunu bilmeyi değerli kılıyor.
Dört kontrol
- Poliçendeki faaliyet tanımı proje, hesap, denetim ve kontrollük rollerinden hangilerini kapsıyor?
- Dolaylı zararlar — gecikme, kira kaybı — özel şartlarda nasıl ele alınmış?
- Savunma giderleri limit içinde mi, ek mi?
- Kesintisizlik sağlanıyor mu?
Branşın tamamı mühendis mesleki sorumluluk sigortası ve mimar mesleki sorumluluk sigortası yazılarında. Branş sayfası: mühendis ve mimarlar için mesleki sorumluluk.
Sık sorulanlar
Proje hatasında tazminat neye göre hesaplanır?
Hatanın kendisine değil, yapıda ortaya çıkardığı zarara göre. Hata düzeltilebiliyorsa giderme maliyeti, düzeltilemiyorsa yapının değerindeki azalma esas alınır. Dolaylı kalemlerin kapsama girip girmediği poliçeden okunur.
Sorumluluk yalnızca proje müellifinde mi?
Hayır. 4708 madde 3, yapı denetim kuruluşunu, denetçi mimar ve mühendisleri, proje müelliflerini, laboratuvar görevlilerini ve yapı müteahhidini kusurları oranında birlikte sorumlu tutar.
Kusur oranı nasıl belirleniyor?
Teknik bir tespittir ve mahkeme bunu bilirkişi marifetiyle yapar. Proje, uygulama, zemin etüdü ve denetim kayıtları birlikte değerlendirilir. Bu yüzden dosyalar uzun sürer ve savunma giderleri yüksek olabilir.
İşvereni yazılı olarak uyarmıştım, bu işe yarar mı?
Yazılı uyarılar kusur paylaşımını doğrudan etkileyebilir. Projeye ilişkin itirazların, eksik verilerin ve önerilen çözümlerin yazılı olarak iletilmiş olması dosyada belirleyici olur.
Yıllar önceki bir projeden talep gelirse hangi poliçe bakar?
Teminatın esasına bağlıdır. Olay esaslıysa hatanın yapıldığı yılın, talep esaslıysa talebin geldiği yılın poliçesi bakar — geriye dönük tarihin o yılı kapsaması şartıyla.
Bu yazı neye dayanıyor
- 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun — madde 3
- Mesleki Sorumluluk Sigortası Genel Şartları — A.1, A.3, A.4, B.1
- Tazminat hesabı dosyaya özgü ve bilirkişi değerlendirmesine bağlı olduğu için yazıda rakam ve formül verilmemiştir. Bağlayıcı olan poliçenin genel ve özel şartlarıdır. Hukuki danışmanlık vermiyoruz.
Sorunu kendi cümlenle yaz; blogun tamamında arar.
Dosyanı birlikte kuralım
Projedeki rolünü ve elindeki kayıtları yaz; kusur paylaşımında nerede durduğunu birlikte çıkaralım.
Sorman ücretsiz. Poliçeni birlikte okuruz; gerekirse teklifleri yan yana koyup karşılaştırırız.