On beş yıllık sorumluluk, bir yıllık poliçe

Sorumluluk ne kadar sürüyor?

4708 sayılı Kanun'un 3. maddesi, yapı denetim kuruluşlarını, denetçi mimar ve mühendisleri, proje müelliflerini, laboratuvar görevlilerini ve yapı müteahhidini birlikte ele alıyor. Hepsi, ruhsat ile fen, sanat ve sağlık kurallarına aykırı kusurlu yapımdan doğan yapı hasarından yapı sahibine ve ilgili idareye karşı "kusurları oranında" sorumlu.

Süreler yapı kullanma izninin alındığı tarihten işliyor. Yani projenin çizildiği tarihten değil — arada geçen inşaat süresi de eklendiğinde toplam süre daha da uzuyor.

Zorunlu mu?

Hayır. 4708 sayılı Kanun'da mühendislere ya da yapı denetim kuruluşlarına mesleki sorumluluk sigortası yaptırma zorunluluğu getiren bir hüküm bulunmuyor.

Kanunda "sigorta" kelimesi yalnızca bir geçici maddede, eski bir düzenleme kapsamında tahsil edilmiş primlerin iadesiyle ilgili olarak geçiyor. Bugün yürürlükte olan bir zorunluluk değil.

Ama zorunlu olmaması, sorumluluğun olmaması demek değil — 3. madde sorumluluğu çok açık biçimde kuruyor. Hangi mesleklerde zorunluluk olduğunu mesleki sorumluluk nedir yazısındaki tabloda topladık.

Kloz olmaması ne anlama geliyor?

Mesleki Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'na ekli dört kloz var: hekim, mali müşavir, avukat ve sigorta acenteleri. Mühendislik bu listede yok.

Bu, poliçe yapılamayacağı anlamına gelmiyor. Teminat genel şartlar üzerine özel şartlarla kuruluyor. Sonucu ise şu: aynı teminat tutarını gösteren iki teklif, özel şartları farklıysa gerçekten farklı iki ürün.

• Teminat esası — olay esaslı mı, talep esaslı mı, ikisi birlikte mi?
• Geriye dönük tarih — eski projeler kapsamda mı?
• Mesleki faaliyet tanımı — proje, hesap, denetim, şantiye şefliği, danışmanlık; hangileri yazılı?
• Savunma giderleri — limit içi mi, ek mi?
• Alt yüklenici ve çalışanlar — kimler kapsamda?

Hangi olaylar dosya üretiyor?

Mühendislikte hasar, çoğu zaman tek bir yanlış sayıdan doğmuyor; bir varsayımın ya da bir kontrolün eksik kalmasından doğuyor:

• Hesap ve proje hatası — taşıyıcı sistemde yanlış varsayım, eksik yük kombinasyonu.
• Zemin verisinin yanlış değerlendirilmesi — etüt raporunun projeye doğru yansıtılmaması.
• Denetim eksikliği — imalatın projeye uygunluğunun yeterince kontrol edilmemesi.
• Mevzuata aykırı çözüm — yönetmelik değişikliğinin takip edilmemesi.
• Koordinasyon hatası — disiplinler arası çakışma, tesisat ile statik arasındaki uyumsuzluk.

Bu listenin ortak özelliği: hepsi zararı gecikmeli üretiyor. Yapı ayakta kaldığı sürece sorun görünmeyebiliyor; görünmeye başladığında ise aradan yıllar geçmiş oluyor.

Ücretli çalışan mühendis ne yapmalı?

Bir yapı denetim kuruluşunda ya da büroda ücretli çalışan mühendis için sık sorulan soru şu: "Şirketin poliçesi beni kapsıyor mu?"

Genel şartlar, işletme sorumluluğu için yapılmış bir sözleşmede aksine hüküm yoksa temsilcilerin, yönetimin ve çalışanların sorumluluğunun da kapsandığını söylüyor. Yani kapsıyor olabilir — ama bu, poliçenin nasıl düzenlendiğine bağlı ve varsayılabilecek bir şey değil.

4708'in 3. maddesi sorumluluğu kişiye de bağlıyor: denetçi mimar ve mühendisler adıyla sayılıyor. İşten ayrıldıktan sonra da imzanın sorumluluğu sürüyor ve o noktada şirketin poliçesiyle ilişkin kalmamış oluyor. Bu yüzden kendi adına bir poliçenin anlamlı olup olmadığı ayrıca değerlendirilmeli.

İmzanın ağırlığı

4708'in 3. maddesi sorumluluğu birden çok tarafa dağıtıyor ve "kusurları oranında" diyor. Bu ifade iki yönlü çalışıyor: bir yandan sorumluluğu sınırlıyor, öte yandan kusurun tespitini dosyanın merkezine koyuyor.

Pratikte bu, uzun ve bilirkişiye dayalı süreçler anlamına geliyor. Savunma giderlerinin poliçede nerede durduğu bu yüzden mühendislikte, pek çok meslekten daha belirleyici. Ayrıntısı limit nasıl seçilir yazısında.

Poliçeyi kurarken dört kontrol

1. Hangi rollerde çalışıyorsun? Proje, hesap, denetim, şantiye şefliği, danışmanlık — hepsi yazılı mı?
2. Teminat esası ve geriye dönük tarih ne? Eski projeler kapsamda mı?
3. Kesintisizlik planın var mı? On beş yıllık sorumlulukta en büyük risk ara vermek.
4. Savunma giderleri limitin içinde mi, ek mi?

Mimarlık tarafındaki ayrıntılar mimar mesleki sorumluluk sigortası yazısında. Branş sayfası: mühendis ve mimarlar için mesleki sorumluluk.

Sık sorulanlar