Projede kalan hata, yapıda ortaya çıkıyor
Mimarlıkta hata çizimde yapılıyor, bedeli sahada ödeniyor. Poliçede bakılacak satırlar da mühendislikten biraz farklı.
Güncelleme: 9 Ekim 2026 Okuma süresi: 4 dakika Branş: Mesleki sorumluluk
Kısa cevap
Mimarın sorumluluğu, 4708 sayılı Kanun'un 3. maddesinde proje müellifleri ve denetçi mimarlar üzerinden kuruluyor; taşıyıcı sistem bakımından süre on beş yıl.
Mimarlıkta hasarın kaynağı çoğu zaman hesap değil karar: mevzuata aykırı bir çözüm, koordinasyon eksiği ya da ruhsat alınamayan bir tasarım.
Poliçede mimarlara özgü iki satır var: fikrî mülkiyet istisnası ve sözleşmeyle üstlenilen, yasal ölçüyü aşan sorumluluk.
Sorumluluğun dayanağı
4708 sayılı Kanun'un 3. maddesi, yapı denetim kuruluşlarıyla birlikte denetçi mimar ve mühendisleri ve proje müelliflerini de sayıyor. Hepsi, ruhsat ile fen, sanat ve sağlık kurallarına aykırı kusurlu yapımdan doğan yapı hasarından, yapı sahibine ve ilgili idareye karşı kusurları oranında sorumlu.
Süreler de aynı: yapı kullanma izni tarihinden itibaren taşıyıcı sistem için on beş yıl, taşıyıcı olmayan kısımlar için iki yıl. Mimarlıkta ikinci kalem daha sık gündeme geliyor — cephe, yalıtım, su yalıtımı, iç mekân çözümleri.
Mimarlıkta hasar nereden çıkıyor?
Mühendislikte hata genellikle sayısal; mimarlıkta ise karar düzeyinde oluyor. Dosya üreten tipik durumlar:
- Mevzuata aykırı tasarım — imar durumu, yapılaşma koşulları veya yangın yönetmeliğine uymayan çözüm; ruhsat sürecinde ortaya çıkıyor.
- Ölçü ve alan hatası — satışa esas alan hesabındaki fark.
- Koordinasyon eksikliği — mimari ile statik ya da tesisat arasındaki çakışma.
- Detay eksikliği — yalıtım ve su yalıtımı detaylarının yetersizliği; sonradan ortaya çıkan nem ve sızıntı.
- Erişilebilirlik ve yönetmelik — zorunlu düzenlemelerin projeye yansıtılmaması.
Birinci maddenin özelliği şu: zarar yapı hasarı olarak değil, gecikme ve yeniden proje maliyeti olarak doğuyor. Poliçenin bu tür saf ekonomik kayıpları nasıl karşıladığı özel şartlardan okunuyor.
Fikrî mülkiyet: mimarlığa özgü satır
Genel şartların A.4.2 maddesi, fikrî mülkiyet ihlallerinden doğan talepleri "aksine sözleşme yoksa" teminat dışında tutuyor. Mimarlıkta bu satır diğer mesleklerden daha çok anlam taşıyor.
Proje, telif hakkına konu bir eser. Bir projenin izinsiz kullanılması, başka bir projeden alınan çözümlerin aktarılması ya da müellif haklarına ilişkin uyuşmazlıklar bu başlığa giriyor. Varsayılan olarak kapsam dışı; kapsama alınması isteniyorsa ayrıca konuşulması gerekiyor.
Sözleşmeyle üstlenilen fazladan sorumluluk
A.4.2 ayrıca, bir sözleşmeyle yasal ölçüyü aşan biçimde üstlenilen sorumluluğu da aksine sözleşme yoksa dışarıda tutuyor.
Mimarlıkta bu çok karşılaşılan bir durum: işveren sözleşmesine konan garanti, taahhüt ya da cezai şart maddeleri, yasal sorumluluğun ötesine geçebiliyor. İmzalanan sözleşme ile poliçenin kapsamı arasındaki fark, ancak bir hasar günü fark ediliyor.
Pratik öneri: büyük işlerde sözleşme metnini poliçeyle birlikte değerlendirmek. Taahhüt edilen her ek sorumluluk, teminat dışı bir alan yaratabiliyor.
Kloz yok, özel şart belirleyici
Mimarlık da mühendislik gibi, genel şartlara ekli dört klozun dışında. Teminat özel şartlarla kuruluyor ve bu, teklif karşılaştırmasını fiyat karşılaştırmasından çıkarıyor.
| Bakılacak satır | Neden önemli |
|---|---|
| Mesleki faaliyet tanımı | Proje müellifliği, denetim, mesleki kontrollük, iç mimarlık — hangileri yazılı? |
| Teminat esası | Hatanın yapıldığı yıl ile talebin geldiği yıl arasında çoğu zaman yıllar var |
| Geriye dönük tarih | Eski projeler kapsamda mı? |
| Savunma giderleri | Bilirkişiye dayalı uzun süreçler |
| Fikrî mülkiyet | Varsayılan olarak kapsam dışı |
Ruhsat alınamayan proje
Bir mimar, imar durumunu yanlış yorumlayarak bir proje hazırladı. Ruhsat başvurusunda aykırılık tespit edildi; proje yeniden yapıldı ve işveren üç ay gecikti.
Burada ortada bir yapı hasarı yok. Zarar saf ekonomik: yeniden proje maliyeti, gecikme ve buna bağlı kayıplar.
Bu tür kayıpların teminatta nasıl ele alındığı özel şartlardan okunuyor. Genel şartların A.4 listesi bazı dolaylı zarar kalemlerini aksine sözleşme yoksa dışarıda tutuyor; hangilerinin kapsama alındığı poliçeye göre değişiyor.
Mimarlıkta hasarların önemli kısmı bu türden. Teklif alırken sorulacak cümle: yapı hasarı olmadan doğan ekonomik kayıplar nasıl değerlendiriliyor?
Mesleki kontrollük ve şantiye
Pek çok mimar yalnız proje üretmiyor; mesleki kontrollük, şantiye ziyaretleri ve uygulama takibi de yapıyor. Bunlar ayrı faaliyetler ve ayrı riskler taşıyor.
Genel şartların A.3 maddesi poliçede tanımlanmayan faaliyetleri her hâlde teminat dışında tutuyor. Yalnızca "mimarlık hizmetleri" yazan bir poliçenin hangi işleri kapsadığı, bir hasar gününde tartışma konusu olabiliyor.
Pratik öneri: faaliyetleri tek tek yazdırmak. Belirsiz ve geniş bir tanım, geniş teminat anlamına gelmiyor — çoğu zaman tersi oluyor.
Ofis, ortaklar ve çalışanlar
Mimarlık çoğu zaman ofis hâlinde yürüyor ve projeye birden çok kişi dokunuyor. Genel şartlar, işletme sorumluluğu için yapılmış bir sözleşmede aksine hüküm yoksa temsilcilerin, yönetimin ve çalışanların sorumluluğunun da kapsandığını söylüyor.
Burada netleştirilmesi gereken şey poliçenin kimin adına düzenlendiği: kişi adına mı, ofis adına mı? Serbest çalışan bir mimarın kendi adına yaptırdığı poliçe, ortak olduğu bir ofisin işlerini kapsamayabiliyor.
Dışarıdan alınan hizmetler
Statik, tesisat ya da zemin etüdü gibi hizmetler dışarıdan alındığında, o hizmetin hatasından doğan sorumluluk ayrı bir tartışma konusu oluyor.
Pratik önlem: birlikte çalışılan müelliflerin kendi poliçelerinin olup olmadığını bilmek. Bu, bir hasar günü sorumluluğun paylaşımını kolaylaştırıyor.
Dört kontrol
- Poliçe kimin adına — sen mi, ofis mi?
- Hangi hizmetler yazılı: proje, mesleki kontrollük, denetim, iç mimarlık?
- Fikrî mülkiyet ve sözleşmeyle üstlenilen sorumluluk konuşuldu mu?
- Kesintisizlik sağlanıyor mu? On beş yıllık sorumlulukta en büyük risk ara vermek.
Mühendislik tarafı mühendis mesleki sorumluluk sigortası yazısında. Branş sayfası: mühendis ve mimarlar için mesleki sorumluluk.
Sık sorulanlar
Mimarlar için mesleki sorumluluk sigortası zorunlu mu?
Hayır. 4708 sayılı Kanun'da mimarlar için mesleki sorumluluk sigortası zorunluluğu getiren bir hüküm bulunmuyor. Sorumluluk ise aynı kanunun 3. maddesiyle açıkça kuruluyor.
Proje müellifi olarak ne kadar süre sorumluyum?
4708 madde 3'e göre yapı kullanma izninin alındığı tarihten itibaren taşıyıcı sistemden doğan hasarlar için on beş yıl, taşıyıcı olmayan kısımlar için iki yıl.
Telif ve fikrî mülkiyet uyuşmazlıkları kapsamda mı?
Varsayılan olarak değil. Genel şartların A.4.2 maddesi fikrî mülkiyet ihlallerinden doğan talepleri aksine sözleşme yoksa teminat dışında tutar. Kapsama alınması isteniyorsa ayrıca konuşulması gerekir.
Sözleşmeyle verdiğim garanti poliçe kapsamında mı?
A.4.2, bir sözleşmeyle yasal ölçüyü aşan biçimde üstlenilen sorumluluğu aksine sözleşme yoksa teminat dışında tutar. Bu yüzden işveren sözleşmesindeki taahhüt maddeleri poliçeyle birlikte değerlendirilmelidir.
Poliçeyi kendi adıma mı ofis adına mı yaptırmalıyım?
Kimin işlerinin korunmasını istediğine bağlıdır. Genel şartlar, işletme sorumluluğu için yapılmış sözleşmelerde aksine hüküm yoksa temsilcilerin, yönetimin ve çalışanların sorumluluğunun da kapsandığını belirtir. Kişi adına yapılan bir poliçe ofis işlerini kapsamayabilir.
Bu yazı neye dayanıyor
- 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun — madde 3, Ek madde 1
- Mesleki Sorumluluk Sigortası Genel Şartları — A.1, A.3, A.4.2
- Yazı bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı olan poliçenin genel ve özel şartlarıdır. Hukuki danışmanlık vermiyoruz.
Sorunu kendi cümlenle yaz; blogun tamamında arar.
Ofisini birlikte konuşalım
Ofisin yapısını ve verdiğin hizmetleri yaz; poliçenin kimin adına ve hangi faaliyetler için kurulması gerektiğini birlikte çıkaralım.
Sorman ücretsiz. Poliçeni birlikte okuruz; gerekirse teklifleri yan yana koyup karşılaştırırız.