Limit bittiğinde borç sana döner

Limit neden biter?

Zorunlu trafik sigortasının limitleri mevzuatla belirlenir ve poliçenin üzerinde yazar. Her yıl güncellenirler, ama bazı kazalar bu limitlerin çok üstüne çıkabiliyor. Tipik üç senaryo:

• Yüksek değerli araca çarpmak. Tek bir aracın onarımı maddi limiti tüketebilir; lüks ve ithal araçlarda parça bedelleri belirleyici oluyor.
• Zincirleme kaza. Kaza başına tavan sabit; araç sayısı arttıkça aynı tavan daha çok zarara bölünüyor.
• Ağır yaralanma ve ölüm. Sürekli sakatlık ve destekten yoksun kalma tazminatları bedeni limiti hızla doldurabiliyor — özellikle birden fazla kişi etkilendiyse.

Dördüncü bir unsur da var ve sık atlanıyor: araçta taşınan eşyanın zararı da maddi zarar kapsamına giriyor. Ticari bir araca çarptığında, aracın hasarının yanında taşıdığı malın zararı da talep edilebiliyor.

Bir ayrımı da yapmak gerekiyor: limitler kaza başına yazılıdır, yıllık bir toplam tavan değildir. Aynı poliçe döneminde iki ayrı kaza yaparsan her biri için limitin tamamı yeniden geçerli olur. Ama her iki hasar da basamağını ayrı ayrı etkiler.

Kalan zararı kim öder?

Cevap kısa: kusurlu kişi. Sigorta şirketi poliçede yazan limite kadar öder ve dosyayı kapatır. Limitin üstünde kalan kısım için zarar gören artık sigortaya değil, doğrudan kusurlu kişiye yönelir.

Burada iki kişi gündeme gelebiliyor ve ikisi de sorumlu tutulabiliyor:

İkinci satır özellikle önemli: aracını birine kullandırdığında, limit üstü sorumluluk araç işleteni olarak sana da yönelebiliyor. "Arabayı ben kullanmıyordum" demek bu sorumluluğu kendiliğinden ortadan kaldırmıyor.

Maddi ve bedeni limitlerin birbirinden bağımsız olduğunu da unutma: maddi tarafta biten teminat, bedeni limitten tamamlanmaz. Araçların ağır hasar gördüğü ama kimsenin yaralanmadığı bir kazada bedeni limitin yüksek olması sana hiçbir şey kazandırmaz.

Süreç nasıl işliyor?

1. Sigorta limite kadar öder. Zarar gören bu kısmı alır, dosya sigorta tarafında kapanır.
2. Kalan tutar için ihtarname gelir. Genellikle noter aracılığıyla, ödeme için süre vererek.
3. Ödeme olmazsa dava açılır. Yargılama sürecinde kusur ve zarar miktarı yeniden değerlendirilir.
4. Karar çıkarsa icra takibi başlar. Maaş haczi, banka hesaplarına bloke ve malvarlığına el konulması gündeme gelebilir.

Sürecin en yorucu yanı süresi. Dava ve icra aşamaları yıllar sürebiliyor ve bu süre boyunca borç kapanmış olmuyor. Bu yüzden limit üstü bir talep geldiğinde ilk yapılacak şey, ödeme planı ya da sulh imkânını değerlendirmek oluyor — yargılama maliyetine girmeden.

İMM: limitin bittiği yerden başlayan katman

İMM (İhtiyari Mali Mesuliyet) teminatı, zorunlu trafik sigortasının üstüne binen ikinci bir katman. Sıra şöyle işliyor:

İMM trafik sigortasının yerine geçmiyor, üstüne biniyor. Trafik poliçesi olmadan tek başına çalışmaz ve trafik limiti tükenmeden devreye girmez.

Teklif alırken iki satırı birlikte sor: limit ne kadar ve manevi tazminatı kapsıyor mu. İkincisi kritik, çünkü manevi tazminat zorunlu trafik sigortasının teminatı dışında ve ağır kazalarda tek başına büyük bir kalem olabiliyor.

İMM'nin bir özelliği daha var: kasko poliçesine eklenir, trafik poliçesine değil. Kaskosu olmayan araçlarda bazı şirketler bağımsız İMM düzenleyebiliyor; aracı eskiyen ve kasko yaptırmayı bırakan sürücüler için sorulması gereken soru bu. Aracın değeri düşerken verebileceğin zarar düşmüyor.

Zarar gören tarafsan: limit yetmediyse ne yaparsın?

Madalyonun diğer yüzü. Senin zararın karşı tarafın limitini aştıysa sıra şöyle:

1. Sigortadan alacağını al. Limite kadar olan kısmı tahsil et; bu, kalan talebinden vazgeçtiğin anlamına gelmez.
2. Kalan tutarı belgele. Eksper raporu, fatura, tedavi evrakı — kalan talebin dayanağı bunlar olacak.
3. Kusurlu kişiye ihtarname gönder. Noter aracılığıyla, tutarı ve dayanağını açıkça yazarak.
4. Karşı tarafın İMM'si var mı sor. Varsa talep oraya yöneltilir ve tahsil riski ortadan kalkar.

Dördüncü madde en çok atlananı: karşı tarafın İMM teminatı olup olmadığını sormak, dava açmadan önce yapılacak ilk iş. İMM varsa süreç sigortayla devam eder; yoksa tahsil riski devreye girer.

Sigorta dışı bir kişiye karşı talep tahkime götürülemiyor — Sigorta Tahkim Komisyonu'nun yetkisi sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklarla sınırlı. Limit üstü talep mahkemede görülür. Ayrıntısı tahkim mi mahkeme mi yazısında.

Riski küçülten üç alışkanlık

1. İMM limitini çevrene göre seç. Ölçüt kendi aracının değeri değil, çarpma ihtimalin olan araçların değeri ve yoğun trafikte seyredip seyretmediğin.
2. Aracını kime kullandırdığına dikkat et. İşleten sıfatıyla sorumluluk sende kalmaya devam ediyor.
3. Yenilemede İMM satırını kontrol et. Paket değişikliklerinde limit sessizce aşağı çekilebiliyor; her yenilemede eski poliçeyle karşılaştır.

Limitlerin nasıl okunduğunu limit yazısında, İMM'nin işleyişini İMM yazısında bulabilirsin.

Sık sorulanlar