Yük hasarlı geldi. Saat işliyor.

İlk saat: teslim alırken

1. Aracı açmadan dış durumu kontrol et. Konteyner mührü sağlam mı, numarası belgedeki ile aynı mı? Tente kesik mi, kasa deforme mi?
2. Hasar görünüyorsa teslim belgesine yaz. CMR, konşimento ya da irsaliye — hangisi varsa üzerine hasarı tarif eden bir şerh düş ve karşı tarafa imzalat. "İhtirazi kayıtla teslim alınmıştır" ifadesi tek başına yeterli değildir; hasarı tarif et.
3. Şerhsiz imza atma. Temiz imzalanan bir teslim belgesi, malın sağlam teslim alındığı karinesini doğurur ve sonradan itiraz etmeyi zorlaştırır.

Şerh konusunda en önemli ayrıntı: şerhin somut olması. "Hasarlı" kelimesi tek başına zayıf kalıyor. "3 koli ezilmiş, 1 koli ıslak, ambalaj yırtık" gibi sayı ve durum belirten bir şerh, sonraki bütün süreçte dayanak oluşturuyor. Şerhi yazarken acele etmemek, haftalar sürecek bir tartışmayı baştan bitiriyor.

İlk gün: belgeleme

• Fotoğraf. Aracın ve ambalajın dışı, mührün durumu, yükün araç içindeki konumu, açıldıktan sonra iç durum, hasarlı parçaların yakın çekimi. Tarihli olmasına dikkat et.
• Hasarlı malı olduğu gibi bırak. Eksper gelene kadar ambalajı ve hasarlı parçaları atma; bertaraf edilen mal üzerinde tespit yapılamaz.
• Adet ve ağırlık tespiti. Eksik varsa sayımı belgele; çeki listesi ile karşılaştır.

Gizli hasar için bir yöntem: ambalaj sağlam görünse bile açılışı kayda alarak yapmak. Telefonla çekilen kısa bir video, ambalajın kapalı hâlini ve açıldığında içindeki durumu aynı kayıtta gösterdiği için hasarın taşıma sırasında oluştuğunu göstermenin en pratik yolu. Hassas ve yüksek değerli yüklerde bunu alışkanlık hâline getirmeye değer.

İlk gün: iki ayrı bildirim

Bu aşamada iki ayrı kuruma bildirim yapılır ve ikisi birbirinin yerine geçmez:

İkinci bildirim atlandığında, sigortacı ödeme yapsa bile taşıyıcıya rücu hakkı zayıflar. Bazı poliçelerde bu durum tazminatı etkileyen bir yükümlülük ihlali sayılabilir.

Taşıyıcıya yapılan bildirimin bir de süresi var ve taşıma türüne göre değişiyor: karayolu, denizyolu ve havayolu için farklı düzenlemeler bulunuyor. Süreyi kaçırmak kendi poliçenden ödeme almana engel değil, ama sigortacının taşıyıcıya rücu hakkını zayıflattığı için dosyada sorun çıkarıyor. Bu yüzden iki bildirim aynı gün yapılmalı.

Eksper süreci

1. Eksper görevlendirilir. Hasarın büyüklüğüne göre yerinde inceleme yapılır.
2. Tespit yapılır. Hasarın sebebi, boyutu ve malın kurtarılabilir kısmı değerlendirilir.
3. Sovtaj değerlendirilir. Hasarlı mal tamamen değersizleşmediyse kalan değeri hesaba katılır.
4. Rapor düzenlenir. Ödeme bu rapora göre yapılır; katılmadığın bir nokta varsa itiraz edilebilir.

Üçüncü adıma dair bir uyarı: sovtaj kararını eksper raporu çıkmadan verme. Hasarlı malı kendinde bırakmak ya da iade etmek ödemeyi doğrudan etkiliyor. Hasarlı malı eksper görmeden elden çıkarmak ise tespiti imkânsız hâle getirip dosyayı tamamen riske atıyor.

Hangi belgeler isteniyor?

• Poliçe ve varsa sevkiyat bildirimi
• Fatura ve çeki listesi
• Taşıma belgesi (CMR, konşimento, hava konşimentosu) — şerhli hâli
• Teslim tutanağı ve varsa tespit tutanağı
• Taşıyıcıya yapılan yazılı bildirimin kopyası
• Fotoğraflar
• Gümrük belgeleri (uluslararası sevkiyatta)

Bu listeyi hasarı bildirir bildirmez iste ve hepsini birlikte topla. Teker teker tamamlanan dosyalar haftalar kaybettiriyor.

Belge listesinde en çok eksik kalan iki kalem çeki listesi ve taşıyıcıya yapılan bildirimin kopyası. Birincisi eksik teslimi ispatlamanın tek yolu; ikincisi rücu hakkının korunduğunu gösteriyor. İkisi de hasardan sonra üretilemiyor — ilki sevk öncesinde, ikincisi teslim gününde hazırlanıyor.

Müşterek avarya: beklenmedik bir fatura

Deniz taşımasına özgü, çoğu kişinin ilk kez karşılaştığında şaşırdığı bir durum. Gemi ortak bir tehlikeden kurtarılmak için bilinçli bir fedakârlık yaparsa — örneğin bir kısım yük denize atılırsa ya da olağanüstü kurtarma masrafı yapılırsa — bu maliyet gemideki bütün yük sahipleri arasında paylaştırılır.

Yani senin yükün hiç zarar görmemiş olsa bile bir katkı payı ödemen istenebilir ve yük, bu pay karşılanana kadar teslim edilmeyebilir.

Nakliyat poliçeleri genellikle müşterek avarya katkı payını karşılar. Deniz yoluyla düzenli sevkiyat yapıyorsan, poliçende bu teminatın bulunduğunu teyit et.

Müşterek avarya konusunda pratik sonuç: deniz yoluyla sevkiyat yapıyorsan poliçenin bu katkı payını karşıladığını önceden teyit et. Karşılanmıyorsa, yükün hiç zarar görmediği bir olayda beklenmedik bir ödeme ile karşılaşabilir ve yükü teslim alabilmek için bu payı ödemek zorunda kalabilirsin.

Önleme: hasarı azaltan dört alışkanlık

1. Ambalajı taşıma koşuluna göre seç. Yetersiz ambalaj en sık ret sebeplerinden biri ve bu bir teminat meselesi değil, hazırlık meselesi.
2. Çeki listesini eksiksiz tut. Eksik tespiti ancak sağlıklı bir listeyle yapılabilir.
3. Abonman poliçede bildirim disiplini kur. Bildirilmeyen sevkiyat çoğu poliçede teminatsızdır.
4. Teslim alacak kişiyi bilgilendir. Depodaki kişi şerh koymayı bilmiyorsa, poliçenin genişliği bir işe yaramaz.

Teminat türlerinin farkını dar mı geniş mi yazısında, branşın tamamını nakliyat sayfasında bulabilirsin.

Sık sorulanlar