Yük yolda. Risk kimde?
Mal çıktı, fatura kesildi, para henüz gelmedi. Yolda bir şey olursa zarar kimde kalır? Cevap mülkiyette değil, teslim şeklinde ve poliçede.
Güncelleme: 7 Ekim 2026 Okuma süresi: 4 dakika Branş: Nakliyat
Kısa cevap
Nakliyat sigortası, malın taşınma sırasında uğradığı fiziksel zararı karşılar. Kara, deniz, hava ve demiryolu taşımalarının hepsinde kullanılır.
En sık karıştırılan şey: taşıyıcının sigortası ile malın sigortası aynı şey değil. Taşıyıcı sorumluluk sigortası taşıyıcının kusurunu ve çoğu zaman ağırlık başına sınırlı bir tutarı karşılar; malının gerçek değerini değil.
İkinci kritik nokta: riskin kimde olduğunu teslim şekli belirler. Faturayı sen kesmiş olabilirsin ama risk çoktan alıcıya geçmiş olabilir — ya da tersi.
Taşıyıcının sigortası neden yetmiyor?
Taşıyıcı firmanın sigortası bir sorumluluk sigortasıdır. İki önemli sınırı var:
- Kusur aranır. Taşıyıcının sorumlu olmadığı bir olayda — örneğin öngörülemeyen bir doğa olayı — ödeme çıkmaz.
- Tutar sınırlıdır. Uluslararası taşıma sözleşmeleri taşıyıcının sorumluluğunu genellikle ağırlık birimi başına bir tutarla sınırlar. Hafif ama değerli bir yükte bu tutar, malın değerinin çok altında kalır.
Örneğin yüksek değerli ama hafif bir elektronik yükte, taşıyıcının ödeyeceği azami tutar malın değerinin küçük bir kısmı olabilir. Aradaki farkı kapatan şey emtia nakliyat sigortasıdır.
Üçüncü bir sınır daha var ve en çok şaşırtanı: taşıyıcının poliçesinden sen doğrudan talepte bulunamayabilirsin. O poliçe taşıyıcının sorumluluğunu güvenceye alır; lehdar taşıyıcıdır. Tazminatı önce taşıyıcıdan talep etmen, onun da kendi sigortasına başvurması gerekir. Bu zincir, kendi nakliyat poliçenle doğrudan dosya açmaktan çok daha uzun.
Riski teslim şekli belirler
Incoterms (uluslararası teslim şekilleri), riskin satıcıdan alıcıya hangi noktada geçtiğini tanımlar. Sigortayı kimin yaptıracağı da buradan çıkar.
| Teslim şekli (örnek) | Risk nerede geçer | Sigortayı kim düşünmeli |
|---|---|---|
| EXW — işyerinde teslim | Mal alıcının emrine hazır edildiğinde | Alıcı, baştan sona |
| FOB — gemide teslim | Mal gemiye yüklendiğinde | Satıcı limana kadar, alıcı sonrasında |
| CIF — masraflar, sigorta ve navlun dahil | Yükleme limanında gemiye yüklendiğinde | Satıcı sigortayı yaptırır ama risk alıcıdadır |
| DAP / DDP — varışta teslim | Belirlenen varış noktasında | Satıcı, varışa kadar |
CIF satırı özellikle dikkat ister: sigortayı satıcı yaptırır ama risk alıcıdadır ve satıcının yaptırmakla yükümlü olduğu teminat çoğu zaman en dar olanıdır. Alıcıysan, bu teminatın sana yetip yetmediğini kontrol etmen gerekir.
Incoterms konusunda pratik bir kontrol: sözleşmede yazan teslim şekli ile fiilen kimin sigorta yaptırdığı uyuşuyor mu? Sahada en sık karşılaştığımız boşluk burada: iki taraf da "sigortayı o yaptırmıştır" varsayıyor ve yük sigortasız yola çıkıyor. Teslim şekli her sevkiyatta farklı olabileceği için bu kontrol her seferde yapılmalı.
Sigorta bedeli nasıl belirlenir?
Nakliyatta sigorta bedeli yalnızca mal bedeli değildir. Yaygın uygulama, şu kalemlerin toplamı üzerinden bedel belirlemektir:
- Fatura bedeli — malın kendisi
- Navlun — taşıma ücreti
- Sigorta primi ve masraflar
- Beklenen kâr payı — sözleşmeye göre eklenebilir
Bedeli düşük yazmak primi düşürür ama hasarda eksik sigorta sonucu doğurur: ödeme, yazılan bedel ile gerçek bedel oranında düşürülür. Hasar kısmi olduğunda bile bu orantı uygulanır.
Poliçende nereye bakacaksın
- Teminat türü — dar mı geniş mi (bu, kapsamı belirleyen ana satır)
- Sigorta bedeli ve hangi kalemleri içerdiği
- Sefer başlangıç ve bitiş noktası — depodan depoya mı, limandan limana mı
- Muafiyet — özellikle dökme yüklerde belirleyici
- Aktarma yapılıp yapılmayacağı
Sefer başlangıç ve bitiş noktası en çok gözden kaçan satır. Poliçe limanda bitiyorsa, limandan depoya giden iç taşıma kapsam dışı kalır.
Bedel yazarken bir ayrım: fatura bedeli ile yenileme maliyeti farklı olabilir. Malı ucuza almış olsan bile hasar hâlinde onu yeniden tedarik etmenin bugünkü maliyeti daha yüksekse, bedeli fatura üzerinden yazmak eksik sigorta doğurur. Özellikle kur hareketlerinin olduğu dönemlerde ithal yüklerde bu kontrol önemli.
En sık karşılaşılan istisnalar
- Yetersiz ambalaj. Taşıma koşullarına uygun olmayan ambalajdan doğan zarar karşılanmaz. En sık ret sebeplerinden biri.
- Malın kendi ayıbı. Malın doğasından kaynaklanan bozulma, kuruma, fire.
- Gecikme. Yükün geç gelmesinden doğan dolaylı zararlar kural olarak kapsam dışıdır — mal fiziksel olarak sağlamsa ödeme çıkmaz.
- Sigortalının kasıtlı davranışı.
- Savaş ve grev riskleri. Bunlar genellikle ayrıca eklenen teminatlardır; otomatik dahil değildir.
İlk istisna — yetersiz ambalaj — hasar dosyalarında en sık karşımıza çıkan ret gerekçesi. Buradaki ölçüt "ambalaj var mıydı" değil, "ambalaj o taşıma koşuluna uygun muydu". Deniz yolunda nem, karayolunda titreşim, havayolunda basınç farkı farklı ambalaj gerektiriyor. Aynı ambalajla farklı modda gönderilen yüklerde bu gerekçe çıkıyor.
Sefer poliçesi mi, abonman mı?
| Sefer poliçesi | Abonman poliçe | |
|---|---|---|
| Kime uygun | Tek seferlik ya da seyrek gönderi | Düzenli sevkiyat yapan işletme |
| Nasıl işler | Her gönderi için ayrı poliçe | Çerçeve sözleşme; her sevkiyat ayrıca bildirilir |
| Avantajı | Basit, tek seferlik | Daha uygun prim, bildirim kolaylığı, hiçbir sevkiyatın atlanmaması |
| Riski | Her seferinde yeniden yaptırmayı hatırlamak | Bildirimi unutulan sevkiyat teminatsız kalabilir |
Düzenli ihracat ya da ithalat yapıyorsan abonman poliçe neredeyse her zaman daha mantıklı. Ama bildirim disiplini şart: bildirilmeyen sevkiyat çoğu poliçede teminat dışı kalır.
Abonman poliçede bir disiplin şartı var: her sevkiyatın bildirilmesi gerekiyor. Bildirimi atlanan bir sevkiyat, poliçe yürürlükte olsa bile teminat dışı kalabilir. Düzenli sevkiyat yapanlar için en sık yaşanan sorun budur; bildirimi sevk işleminin ayrılmaz bir adımı hâline getirmek gerekiyor.
Hasar olduğunda ilk üç iş
- Teslim belgesine şerh koy. Hasarı teslim alırken belgeye yazdırmak, sonraki her adımın dayanağı olur.
- Fotoğraf çek. Ambalajın dışı, iç durumu, yükün konumu, varsa konteyner mührü.
- Taşıyıcıya yazılı bildirimde bulun. Taşıma sözleşmelerinde kısa bildirim süreleri vardır; kaçırıldığında taşıyıcıya rücu hakkı zayıflar.
Ayrıntılı süreç ve istenen belgeler için yük hasarlı geldi yazısına bakabilirsin.
Nakliyat branşının tamamını nakliyat sayfasında, teminat genişliği karşılaştırmasını dar mı geniş mi yazısında bulabilirsin.
Sık sorulanlar
Taşıyıcının sigortası varken ayrıca nakliyat sigortası gerekir mi?
Gerekir. Taşıyıcı sorumluluk sigortası taşıyıcının kusurundan doğan sorumluluğu karşılar ve tutar genellikle ağırlık birimi başına sınırlıdır. Malın kendi değerini güvenceye almak için emtia nakliyat sigortası gerekir.
Sigortayı alıcı mı satıcı mı yaptırır?
Teslim şekline (Incoterms) bağlıdır. Risk hangi tarafta ise sigortayı o tarafın düşünmesi gerekir. CIF gibi bazı teslim şekillerinde satıcı sigortayı yaptırır ama risk alıcıdadır; bu durumda alıcının teminat genişliğini kontrol etmesi gerekir.
Yük geç geldi, zararımı karşılar mı?
Kural olarak hayır. Nakliyat sigortası malın fiziksel zararını karşılar; gecikmeden doğan dolaylı zararlar ve kâr kaybı kapsam dışındadır. Mal fiziksel olarak sağlamsa ödeme çıkmaz.
Ambalaj yetersizliği neden ödenmiyor?
Taşıma koşullarına uygun ambalaj, sigortalının sorumluluğunda sayılır. Ambalajın yetersizliğinden doğan zarar çoğu poliçede istisnadır; bu yüzden ambalaj biçimi poliçe öncesinde konuşulmalıdır.
Sigorta bedelini mal bedeli kadar yazsam yeterli mi?
Yaygın uygulama fatura bedeli, navlun, masraflar ve sözleşmeye göre beklenen kâr payının toplamı üzerinden bedel belirlemektir. Düşük yazılan bedel, hasarda orantılı ödeme yani eksik sigorta sonucu doğurur.
Bu yazı neye dayanıyor
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, taşıma işleri ve deniz ticareti hükümleri
- Emtia Nakliyat Sigortası Genel Şartları
- Uluslararası taşıma sözleşmeleri (CMR, konşimento hükümleri) ve taşıyıcının sınırlı sorumluluğuna ilişkin düzenlemeler
- Incoterms teslim şekilleri — risk ve masraf geçiş noktaları
- Teminat kapsamı ve muafiyet uygulamaları poliçeye göre değiştiği için yazıda oran ve tutar verilmemiştir.
Sorunu kendi cümlenle yaz; blogun tamamında arar.
Sevkiyatını birlikte kuralım
Malın cinsini, teslim şeklini ve güzergâhı yaz; hangi teminatın işini göreceğini ve bedelin nasıl hesaplanacağını anlatalım.
Sorman ücretsiz. Poliçeni birlikte okuruz; gerekirse teklifleri yan yana koyup karşılaştırırız.