İki teklif arasındaki fark tek satırda

İki mantık, iki okuma biçimi

Dar teminatta tipik olarak taşıma aracının başına gelen büyük bir olay aranır. Yani aracın kendisi sağlam, yalnızca yük hasar görmüşse dar teminat çoğu zaman devreye girmez.

Geniş teminatta ise yükün başına gelen hemen her şey — kırılma, ezilme, ıslanma, çalınma — istisna listesinde yazmadığı sürece kapsamdadır.

Bu ayrımın pratik karşılığı şu soruda özetlenebilir: yük zarar gördüğünde araca bir şey olmuş muydu? Olmuşsa dar teminat da çalışır. Olmamışsa — kutu devrilmiş, yük kaymış, ambalaj ezilmiş — dar teminat devreye girmez. Yük hasarlarının önemli bir kısmı ikinci gruba giriyor ve dar teminatın en çok yanılttığı yer bu.

Hangi yükte hangisi?

Dar teminatın yeterli olabileceği durumlar

• Dökme yükler — kum, çimento, hurda. Elleçleme hasarı kavramı zaten sınırlı.
• Dayanıklı, düşük birim değerli mallar.
• Tam yük (FTL) taşımalar — aktarma ve elleçleme az.

Geniş teminatın gerektiği durumlar

• Kırılabilir ve hassas yükler — cam, seramik, elektronik, tıbbi cihaz.
• Yüksek birim değerli mallar — tek bir kolinin kaybı bile ciddi tutar demektir.
• Parsiyel (LTL) taşımalar — birden çok aktarma, çok elleçleme, yüksek hırsızlık ve karışma riski.
• Çok aktarmalı ve çok modlu sevkiyatlar — her aktarma ayrı bir risk noktası.

Parsiyel taşımalar için bir not: aynı araçta birden çok gönderici bulunduğunda yükleme ve boşaltma sayısı artıyor, her durak bir elleçleme demek. Ezilme ve karışma riski bu yüzden tam yük taşımalarının belirgin üstünde. Parsiyel gönderiyorsan teminat türü kararı yükün kırılganlığından bağımsız olarak geniş tarafa kayıyor.

Geniş teminatta da sınırlar var

"Geniş" her şey demek değil. Her poliçede yazan istisnalar bulunur ve bunlar teminat türünden bağımsız olarak geçerlidir:

• Yetersiz ambalaj
• Malın kendi ayıbı, doğal fire ve bozulma
• Gecikmeden doğan zararlar
• Sigortalının kasıtlı davranışı
• Savaş, grev, terör — ayrıca eklenmedikçe

Bu yüzden geniş teminat alınsa bile istisna listesi okunmalıdır. Poliçeyi açtığında ilk gideceğin bölüm orasıdır.

İstisna listesini okurken bir yöntem: kendi yükün için en olası iki hasar senaryosunu düşün ve ikisini listede ara. Cam gönderiyorsan kırılma, gıda gönderiyorsan bozulma, elektronik gönderiyorsan nem. İkisi de listede yoksa teminat yapına uygun; biri varsa onun ayrıca eklenebilirliğini sor.

Muafiyet: ikinci belirleyici satır

Teminat türü kadar önemli bir satır daha var. Nakliyatta muafiyet genellikle sevkiyat bedeli üzerinden bir oran ya da sabit bir tutar olarak uygulanır.

Özellikle dökme yüklerde ve fire riski olan mallarda muafiyet yüksek tutulur; bu da küçük kayıpların hiç ödenmemesi anlamına gelir. Teklif karşılaştırırken teminat türünün hemen yanında bu satıra da bak.

Muafiyetin nakliyatta özel bir biçimi var: sevkiyat bedeli üzerinden oran olarak yazıldığında, muafiyet yükün toplam değerine bağlı olur. Büyük bir sevkiyatta küçük bir hasar, muafiyetin altında kaldığı için hiç ödenmeyebilir. Bu yüzden tek bir büyük sevkiyat yerine bölünmüş sevkiyatlarda muafiyet daha az ısırıyor.

Savaş ve grev teminatı: ayrı bir başlık

Nakliyat poliçelerinde savaş, grev, kargaşalık ve terör riskleri ayrı bir teminat grubu olarak ele alınır ve otomatik dahil değildir. Dar ya da geniş teminat seçmen bu grubu değiştirmez.

• Risk bölgesine göre fiyatlanır. Belirli güzergâhlarda prim belirgin şekilde yükselebilir ya da teminat verilmeyebilir.
• Güzergâh değişirse bildirilmeli. Rota, poliçede tanımlı bölgeyi değiştiriyorsa teminat etkilenir.
• Deniz ve kara için farklı uygulanır. Deniz taşımasında bu teminat daha yaygın, kara taşımasında bölgeye göre değişir.

Riskli bölgelere ya da riskli bölgelerden geçerek sevkiyat yapıyorsan, teminat türünü konuşurken bu grubu da ayrıca sor. İki teklif arasındaki fiyat farkının sebebi bazen tam olarak buradadır.

Güzergâh bildirimi hakkında pratik bir not: rotanın sonradan değişmesi de bildirilmeli. Geminin beklenmedik bir limana uğraması ya da aracın alternatif güzergâh kullanması, riskli bölge değerlendirmesini değiştirebiliyor. Taşıyıcıdan rota bilgisini almak, bu bildirimi yapabilmenin ön koşulu.

Aktarma ve depolama: sessiz boşluklar

Poliçenin sefer tanımı, teminatın nerede başlayıp nerede bittiğini belirler. İki nokta sık gözden kaçar:

• Ara depolama. Yük güzergâh üzerinde bir depoda beklerse, bu bekleme süresi teminat kapsamında mı? Çoğu poliçede sınırlı bir süre tanınır; aşıldığında teminat düşebilir.
• Aktarma. Çok modlu sevkiyatlarda her aktarma ayrı bir risk noktası. Poliçenin aktarmayı kapsadığını teyit et.

Depolama konusunda bir sınır daha var: poliçeler ara depolamayı genellikle belirli bir süreyle sınırlar. Süre aşıldığında teminat kesilir ve o noktadan sonra yük sigortasız kalır. Gümrükte bekleyen ya da depoda uzun süre kalan sevkiyatlarda bu süreyi takip etmek gerekiyor; aşılacaksa ek teminat talep edilmeli.

İki teklifi karşılaştırma kalıbı

1. Teminat türü. Dar mı geniş mi? Bu satır aynı değilse fiyatları karşılaştırmanın anlamı yok.
2. İstisna listesi. Geniş teminatta bile neler hariç?
3. Muafiyet. Oran mı sabit tutar mı, ne kadar?
4. Sefer başlangıç ve bitiş noktası. Depodan depoya mı, limandan limana mı?
5. Savaş ve grev teminatı. Dahil mi, ayrı mı?
6. Sonra fiyata bak. Beş satır eşitlendiğinde karşılaştırma anlamlı hâle gelir.

Nakliyat sigortasının genel işleyişini nakliyat sigortası yazısında, branş sayfasını burada bulabilirsin.

Sık sorulanlar