Tekne sigortalı. Peki sorumluluğun?

İki ayrı teminat, iki ayrı iş

Sorumluluk tarafı özellikle önemli, çünkü denizdeki zararlar beklenenden hızlı büyüyebiliyor: tek bir yakıt sızıntısının temizlik maliyeti, teknenin kendi değerini aşabilir.

Denizdeki zararların hızlı büyümesinin bir sebebi var: karada bir kaza iki aracı etkilerken, denizde tek bir olay birden fazla tekneyi, iskeleyi ve çevreyi birlikte etkileyebiliyor. Marinada kontrolsüz sürüklenen bir tekne sırayla birkaç tekneye temas edebiliyor; sızan yakıt ise ayrı bir masraf kalemi açıyor.

Tekne kaskonun kapsamı

• Denizde oluşan hasarlar: çatışma, karaya oturma, batma, su alma, fırtına ve dalga hasarı.
• Yangın ve infilak.
• Hırsızlık. Teknenin tamamı ya da sökülebilir ekipman — ikisi farklı şartlara tabi olabilir.
• Karada ve çekek yerinde oluşan hasarlar. Poliçede ayrıca tanımlanır.
• Kurtarma ve yüzdürme masrafları. Çoğu poliçede teminat kapsamındadır ve ayrı bir limiti olabilir.

Teminat yapısında dikkat edilecek bir satır daha var: makine ve donanımın ayrı değerlendirilmesi. Teknenin gövdesi ile motoru, jeneratörü ve elektronik donanımı poliçede ayrı kalemler olarak yazılabilir ve her birinin kendi muafiyeti olabilir. Toplam bir bedel duyduğunda bu dağılımı sormak gerekiyor.

Seyir sahası: en çok teminat kaybettiren satır

Poliçede teknenin hangi sularda seyredebileceği yazar. Bu alan genellikle belirli bir kıyı şeridi, belirli bir mil mesafesi ya da tanımlı bir deniz bölgesidir.

Tanımlı alanın dışına çıkıldığında teminat askıya alınabilir. Yani hasar o bölgede meydana gelmişse, poliçe yürürlükte olmasına rağmen ödeme yapılmayabilir.

Seyir sahası konusunda en çok yaşanan sorun şu: hava koşulları yüzünden mecburen alan dışına çıkmak. Poliçelerin çoğunda, can ve mal güvenliği için zorunlu olarak yapılan sapma teminat dışı sayılmaz — ama bunun poliçede yazılı olup olmadığını önceden bilmek gerekiyor. Sapma yaptıysan sebebini seyir defterine kaydetmek işine yarıyor.

Kışlama dönemi: tekne karadayken

Teknelerin önemli bir kısmı yılın yarısından fazlasını karada ya da bağlı hâlde geçiriyor. Poliçenin bu dönemi nasıl ele aldığı çoğu zaman okunmuyor.

• Karada bekleme teminatlı mı? Çoğu poliçede ayrı bir bölüm olarak düzenlenir; otomatik varsayma.
• Karaya çekme ve indirme işlemleri sırasındaki hasarlar ayrıca değerlendirilir — vinç kazaları bu dönemin tipik hasarıdır.
• Çekek yeri ve marina sorumluluğu ile poliçen arasındaki sınır nerede? Marinanın kendi sorumluluk sigortası olabilir ama kapsamı sınırlıdır.

Kışlama döneminin en çok şaşırttığı yanı: primin büyük kısmını denizdeki risk oluşturuyor ama hasarların önemli bir kısmı karada oluşuyor. Devrilme, çatı akıntısı, hırsızlık ve yangın karada da meydana geliyor. Bu yüzden "teknem karada, bir şey olmaz" varsayımı yanlış; doğru soru poliçenin karada bekleme teminatı içerip içermediği.

Özel tekne mi, ticari tekne mi?

Kullanım amacı poliçenin tamamını belirler. Tekne kiraya veriliyorsa, günübirlik tur yapılıyorsa ya da herhangi bir ticari faaliyette kullanılıyorsa bu beyan edilmesi gereken bir husustur.

Özel kullanım beyanıyla düzenlenmiş bir poliçede ticari faaliyet sırasında oluşan hasar, beyan ihlali nedeniyle karşılanmayabilir. Üstelik ticari kullanımda yolcu sorumluluğu devreye girer ve bu ayrı bir teminat gerektirir.

Beyan ile fiili kullanım arasındaki fark denizde çok daha sık karşımıza çıkıyor, çünkü arada bir kiraya vermek yaygın. Birkaç günlük bir kiralama bile, o dönemde oluşan hasar için ticari kullanım tartışması açıyor. Düzensiz de olsa kiraya veriyorsan bunu poliçede konuşmak gerekiyor.

En sık karşılaşılan istisnalar

• Bakım eksikliği ve aşınma. Zamanla oluşan yıpranma, çürüme, korozyon kural olarak kapsam dışıdır.
• Denize elverişsiz hâlde sefere çıkmak. Teknenin sefere uygun durumda olması sigortalının yükümlülüğüdür.
• Gerekli belge ve ehliyetin bulunmaması.
• Yarış ve organizasyonlar. Ayrıca kapsama alınmadıkça istisna olabilir.
• Makinenin kendi arızası. Dışarıdan gelen bir olay olmadan oluşan mekanik arıza genellikle kapsam dışıdır.

İstisnalar arasında en çok tartışılanı ilk madde: bakım eksikliği ile ani hasar ayrımı. Yıllarca yenilenmemiş bir conta ya da aşınmış bir rakordan gelen su alma, ani bir olay sayılmıyor. Bu yüzden periyodik bakım kayıtlarını saklamak, hasar dosyasında bakım eksikliği iddiasına karşı en güçlü belge.

Denizde hasar olduğunda

Karadaki hasardan iki yönden ayrılır: delil hızla kaybolur ve müdahale etmek çoğu zaman zorunludur.

1. Önce can güvenliği. Gerekiyorsa sahil güvenliğe haber ver. Kurtarma faaliyeti sigortadan önce gelir.
2. Zararı artırmamak için makul önlemi al. Poliçeler sigortalıdan zararı azaltacak makul tedbirleri almasını bekler; bu masraflar genellikle teminat kapsamındadır.
3. Fotoğraf ve kayıt. Hasarın durumu, konum, hava ve deniz şartları. Varsa seyir kaydı ve GPS verisi.
4. Derhal bildir. İhbar süresi poliçede yazar.
5. Kurtarma sözleşmesi imzalamadan önce şirketi ara. Kurtarma bedelleri yüksek olabilir ve bazı sözleşme biçimleri tazminatı etkileyebilir.

Son madde özellikle önemli: acele imzalanan bir kurtarma anlaşması, sonradan tartışma konusu olabiliyor. Can güvenliği tehlikede değilse, imzalamadan önce tek bir telefon yeterli.

Kurtarma sözleşmesi konusunu açalım, çünkü sonradan en büyük tartışmayı o çıkarıyor: denizde kurtarma, kurtarılan malın değeri üzerinden ücret doğuran bir faaliyet. Acele imzalanan açık uçlu bir anlaşma, teknenin değeriyle kıyaslanabilir bir talebe yol açabiliyor. İmzalamadan önce sigortacıyı aramak ve mümkünse onların yönlendirdiği kuruluşla çalışmak en güvenlisi.

Poliçe öncesi hazırlanacaklar

1. Tekne belgeleri. Ruhsat, tonilato, yapım yılı, boy, motor gücü.
2. Güncel değer. Ekspertiz raporu ya da güncel piyasa değerini gösteren belge. Değerin doğru yazılması, eksik sigortayı önler.
3. Seyir planı. Hangi sularda, hangi mevsimde.
4. Bağlama ve kışlama yeri.
5. Kaptan ve mürettebat durumu ile ehliyet belgeleri.

Tekne kasko ile sorumluluk arasındaki farkı ayrı yazıda, karada bekleme dönemini kışlama yazısında, branşın tamamını tekne ve yat sayfasında bulabilirsin.

Sık sorulanlar