Hakkım ne zaman zamanaşımına uğrar?

Üç ayrı düzenleme

Dört satırın hangisinin işlediği, talebin niteliğine ve poliçenin branşına göre belirleniyor. Bu yüzden "sigorta zamanaşımı kaç yıl" sorusunun tek bir cevabı yok.

Muacceliyet: ikinci yılın başlangıcı

İki yıllık sürenin başlangıcı bir tarih değil, bir hâl: alacağın muaccel olması, yani istenebilir hâle gelmesi.

Muacceliyet şu anda doğuyor: belgelerin sigortacıya verilmesi ve sigortacının incelemelerinin tamamlanmasıyla. Bir üst sınır da var — en geç bildirimden kırk beş gün sonra. Can sigortalarında bu süre on beş gün.

Pratik sonucu önemli: inceleme uzadıkça muacceliyet geciktiği için zamanaşımı da geç başlıyor. Yani sigortacının dosyayı bekletmesi, zamanaşımı bakımından sigortalının aleyhine işlemiyor.

Altı yıllık süre nasıl okunuyor?

Maddenin bu kısmı öğretide tartışmalı. İki okuma var:

• Birinci okuma: iki yıllık süre tazminat istemlerini de kapsıyor; altı yıl ise mutlak bir üst sınır.
• İkinci okuma: tazminat istemleri için rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren altı yıl geçerli.

Öğretide birinci okumayı savunan görüş, altı yıllık sürenin sigortalı ve lehdar için mutlak bir üst sınır olduğunu belirtiyor ve madde metninin yeniden düzenlenmesi gerektiğini ileri sürüyor.

Bu tartışmanın pratik sonucu şu: somut bir dosyada hangi sürenin uygulanacağı değerlendirme gerektiriyor. Bu yüzden süreyi son güne bırakmak riskli.

Trafik kazalarında ayrı bir düzen

Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazmini istemleri, Karayolları Trafik Kanunu'nun 109. maddesine göre zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılda, her hâlde kaza gününden başlayarak on yılda zamanaşımına uğruyor.

İhtiyari mali sorumluluk genel şartları da benzer bir düzen kuruyor ve ekliyor: ceza mevzuatında daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörülmüşse o süre uygulanıyor.

Aynı genel şartlar bir kural daha koyuyor: sorumlu kişiye karşı zamanaşımının kesilmesi, sigortacıya karşı da kesilmiş sayılıyor.

Değer kaybı gibi taleplerde pratik not: süre kaza tarihinden işliyor, onarım tarihinden değil. Ayrıntısı değer kaybı yazısında.

Branş genel şartlarındaki süreler

Pek çok genel şart kendi zamanaşımı maddesini taşıyor ve çoğunda süre iki yıl olarak tanımlanmış:

Burada bir incelik var: genel şartlardaki süre, kanundaki düzenlemenin yerine geçmiyor. Kanun hükümleri, genel şartların üstünde.

Bu yüzden somut bir dosyada hem branşın genel şartına hem kanuna bakmak gerekiyor.

Süre işlemeye başlamadan önce

Bazı genel şartlarda tazminatın, tutarın tespit edilmesinden sonra istenebilir hâle geldiği yazıyor. Montaj genel şartları bunu açıkça düzenliyor ve zamanaşımının nihai raporun tebliğinden önce başlamadığını belirtiyor.

Benzer bir mantık sağlık genel şartlarında da var: masraf tutarı hakem-bilirkişi yoluyla belirleniyorsa, tazminat bu tespitten sonra istenebilir hâle geliyor.

Pratik sonuç: tutar tartışmalı dosyalarda zamanaşımı tespitle birlikte netleşiyor.

Süreyi korumanın yolları

1. Hasarı zamanında bildir. Genel şartlardaki bildirim süreleri ayrı bir yükümlülük; zamanaşımından önce gelir.
2. Yazışmaları sakla. Başvuru tarihleri ve sigortacının cevapları, muacceliyet tartışmasının dayanağı.
3. Reddi yazılı iste. Ret tarihi, sürelerin hesabında önem taşıyor.
4. Tahkime ya da mahkemeye başvurmayı geciktirme. Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvuru bir yol.
5. Ceza dosyası varsa not et. Trafik kazalarında ceza mevzuatındaki daha uzun süre gündeme gelebiliyor.

Son maddeye dikkat: ölümlü ve yaralanmalı kazalarda ceza zamanaşımı süreleri devreye girebildiği için değerlendirme farklılaşıyor.

Bu yazı ne değil

Zamanaşımı, somut dosyanın şartlarına göre değerlendirilen hukuki bir konu. Burada anlatılan şey mekanizma: hangi düzenlemeler var, süreler ne zaman başlıyor.

Hakkının zamanaşımına uğrayıp uğramadığını değerlendirmek avukatlık mesleğinin işi. Biz hukuki danışmanlık vermiyoruz.

Sık sorulanlar