Meslek kanunu yok, sorumluluk var

Mevzuat tablosu

Psikologların hukuki çerçevesi, pek çok sağlık meslek mensubundan farklı biçimde kurulmuş durumda. Kendine özgü bir meslek kanunu yerine, sağlık meslek mensuplarını topluca düzenleyen hükümler geçerli.

İkinci ve üçüncü satırın farkı önemli. Ek 13. madde psikologları sağlık meslek mensubu olarak tanımlıyor ve görevlerini yönetmelikle belirliyor; Ek 12. madde ise zorunlu sigortayı tabip, diş tabibi ve tıpta uzman olanlar için kuruyor.

Yani aynı kanunun iki maddesi, psikologlar bakımından iki ayrı sonuç veriyor: tanım var, zorunluluk yok.

Zorunluluk yoksa sorumluluk da mı yok?

Hayır. Sorumluluk, sigorta zorunluluğundan değil hizmet ilişkisinden doğuyor. Danışanla kurulan ilişki bir sözleşme ilişkisi ve mesleğin özen yükümlülüğü bu ilişki içinde işliyor.

Pratikte dosya üreten başlıklar şunlar:

• Yetki alanının aşılması — tanı koyma, ilaç önerme, tıbbi müdahale alanına girme
• Sevk edilmemesi — psikiyatrik değerlendirme gerektiren tablonun yönlendirilmemesi
• Gizliliğin ihlali — kayıt, görüşme notu, üçüncü kişiye bilgi verilmesi
• Rapor ve görüş yazıları — velayet, işe uygunluk, adli süreçler
• Çerçeve ihlalleri — çifte ilişki, sınır sorunları
• Çevrim içi görüşmelerde veri güvenliği

Birinci ve üçüncü maddeler, zorunlu olmayan bir branşta neden poliçe konuşulduğunu en iyi gösteren başlıklar. İkisi de parasal talep üretebiliyor.

Yetki alanı neden bu kadar önemli?

Listedeki ilk madde — yetki alanının aşılması — bu branşta diğerlerinden daha sık dosya üretiyor. Sebebi, sınırın görünmez olması: danışanın beklentisi çoğu zaman psikologun yetkisinden geniş.

Tıbbi tanı koymak, ilaç önermek ya da mevcut bir ilacı bırakma yönünde telkinde bulunmak, yönetmelikle çizilen görev tanımının dışına çıkıyor. Bunun sonucu yalnızca idari değil; ortaya çıkan zarar bakımından tazminat talebine de dönüşebiliyor.

Gizlilik iki ayrı rejime bakıyor

Danışan bilgilerinin korunması, mesleki etikten önce bir hukuki yükümlülük. Burada iki rejim birlikte işliyor: kişisel verilerin korunmasına ilişkin mevzuat ve özel hayatın gizliliğine ilişkin genel hükümler.

Sağlık verisi ise özel nitelikli kişisel veri kategorisinde. Bu, hem işleme şartlarını hem de ihlal hâlindeki sonuçları ağırlaştırıyor.

Kurum içinde çalışmak koruma sağlıyor mu?

Bir okulda, hastanede, şirkette ya da danışmanlık merkezinde çalışan psikolog için sık sorulan soru bu: "Kurum sorumlu olmaz mı?"

Kurumun sorumluluğu, çalışanın sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor. İkisi birlikte gündeme gelebiliyor; kurum ödeme yaptığında ise iç ilişkide çalışana dönme ihtimali ayrıca tartışılıyor.

Kurumun bir poliçesi varsa ikinci soru geliyor: o poliçede adıyla sigortalı mısın? Çoğu zaman teminat kurumun tüzel kişiliği için kurulmuş oluyor ve çalışanlar isim olarak sayılmıyor.

Serbest çalışan psikologlarda ise soru daha yalın: poliçe yoksa savunma giderleri de dahil her kalem doğrudan üstlenilen bir yük hâline geliyor.

Teminat kurarken neye bakmalı?

Kloz olmadığı için teklif karşılaştırması tamamen özel şartlar üzerinden yapılıyor:

1. Faaliyet tanımı — bireysel görüşme, test uygulaması, kurumsal danışmanlık, eğitim, süpervizyon ayrı ayrı yazılı mı?
2. Çevrim içi hizmet kapsamda mı?
3. Gizlilik ihlalinden doğan tazminat talepleri nasıl ele alınmış?
4. Teminat esası ve geriye dönük tarih
5. Savunma giderleri limit içinde mi, ek mi?

İkinci madde son yıllarda en çok sorun çıkaran yer. Poliçenin faaliyet tanımı yalnızca yüz yüze görüşmeyi anlatıyorsa, çevrim içi hizmetten doğan bir talepte kapsam tartışması yaşanabiliyor.

Buna bir de coğrafya sorusu ekleniyor: yurt dışındaki bir danışanla yapılan çevrim içi görüşme, poliçenin geçerlilik alanı dışında kalabiliyor. Teklif aşamasında sorulması gereken kısa bir soru — ama sonradan sorulduğunda cevabı değiştirmek mümkün olmuyor.

Branşın geneli mesleki sorumluluk nedir yazısında; branş sayfası: mesleki sorumluluk sigortası.

Sık sorulanlar