Yük geç geldi: sigorta bunu ödemez

Neden böyle bir kural var?

Gecikmenin zararı, malın durumundan değil sözleşmenden doğar. Aynı gecikme bir alıcıda hiçbir sonuç üretmezken, diğerinde ağır bir ceza doğurabilir.

Sigortacı, senin müşterinle imzaladığın sözleşmenin şartlarını bilmez ve fiyatlayamaz. Bu yüzden gecikme, nakliyat sigortasının değil ticari sözleşmenin konusu.

Dikkat edilecek ayrıntı şu: kural, gecikmenin sebebi teminat kapsamında olsa bile işliyor. Fırtına yüzünden geciken bir geminin yükünde ıslanan mal teminat kapsamında olabilir; ama geç kalmanın sonucu değil.

Hangi kalemler bu başlığa giriyor?

Tablodaki ilk satır ile diğerleri arasındaki fark, bu yazının tamamı. Sigorta mala bakar; malın başına gelenin ticari sonucuna değil.

Peki bu risk nasıl yönetilir?

Gecikme riski sigortayla değil, sözleşme ve planlamayla yönetiliyor. Pratikte işe yarayan dört yol var.

1. Satış sözleşmesinde mücbir sebep ve gecikme maddesi. Hangi gecikmenin kimin riski olduğunu baştan yazmak.
2. Teslim şeklinin doğru seçilmesi. Riskin hangi noktada alıcıya geçtiği, gecikmenin kime ait olduğunu da belirliyor.
3. Taşıyıcı sözleşmesinde süre taahhüdü. Gecikme taşıyıcının kusurundan doğuyorsa muhatap taşıyıcı.
4. Tampon süre. Akreditif ve teslim tarihlerini yolculuk süresine yapışık planlamamak.

Dördüncü madde en ucuz çözüm ve en çok ihmal edileni. Planlamadaki birkaç günlük pay, çoğu gecikme tartışmasını baştan ortadan kaldırıyor.

Teslim şekli neyi değiştiriyor?

Uluslararası ticarette riskin hangi noktada alıcıya geçtiğini teslim şekli belirliyor. Bu nokta, gecikme zararının kime ait olduğunu da etkiliyor.

Risk alıcıya geçtikten sonraki bir gecikme, satıcının değil alıcının meselesi hâline gelebiliyor. Buna karşılık sevkiyatın zamanında yapılmaması, teslim şeklinden bağımsız olarak satıcının yükümlülüğü.

Bu yüzden gecikme tartışmasında bakılacak ilk belge poliçe değil satış sözleşmesi. Poliçe zaten bu zararı kapsamıyor; soru, iki taraftan hangisinin üstleneceği.

Taşıyıcının sorumluluğu ayrı bir konu

Nakliyat sigortasının ödemediği bir zarar, hiç kimsenin ödemeyeceği anlamına gelmiyor. Gecikme taşıyıcının kusurundan doğduysa, muhatap taşıyıcı ve onun sorumluluk sigortası olabilir.

Bu yüzden gecikme hâlinde de taşıyıcıya karşı haklar korunmalı: yazılı bildirim, süreye uyma, belgelerin saklanması.

Gecikme hasarına benzeyen ama teminatta olan hâller

Burada ince bir ayrım var ve dosyaların kaderini belirliyor. Gecikmenin kendisi teminat dışı; ama gecikme sırasında malın başına gelen fiziki bir zarar teminat kapsamında olabiliyor.

• Limanda beklerken fırtınada ıslanan yük — fiziki zarar.
• Beklemeden dolayı son kullanma tarihi geçen gıda — gecikmenin sonucu.
• Bekleme sırasında çalınan mal — hırsızlık teminatı varsa kapsamda.
• Beklemeden doğan ardiye masrafı — gecikmenin sonucu.

Dört örnek de aynı olayda bir arada olabiliyor. Dosyayı açarken kalemleri ayrı ayrı yazmak, hangisinin karşılanacağını netleştiriyor.

Sigortanın gerçekten ödediği şey

Gecikme tartışmasında gözden kaçan bir nokta var: poliçe malın değerini güvence altına alıyor ve bu, çoğu sevkiyatta zaten en büyük kalem.

Yani "gecikmeyi ödemiyor" cümlesi poliçeyi değersiz kılmıyor. Malın tamamen kaybolduğu ya da zarar gördüğü bir olayda ödenecek tutar, gecikme cezasından kat kat büyük olabiliyor.

Doğru okuma şu: nakliyat sigortası taşıma riskini devreder; ticari riski devretmez. İkincisi için sözleşme ve alacak sigortası var.

Poliçende nereye bakacaksın?

1. Teminat türü: dar mı, geniş mi?
2. Uygulanan klozlar hangileri?
3. Sefer ve güzergâh nasıl tanımlanmış?
4. Teminatın başlangıç ve bitişi hangi noktada?
5. Ek teminat olarak kâr kaybı ya da benzeri bir düzenleme yazdırılmış mı?

Beşinci madde için not: bazı özel düzenlemelerle beklenen kârın sigorta bedeline eklenmesi mümkün olabiliyor. Bu, gecikme teminatı değil; malın zarar görmesi hâlinde ödenecek bedelin hesabıyla ilgili bir düzenleme.

Sık sorulanlar