Yük hasarlı geldi ama sebep ambalajsa

Neden bu ayrım var?

Nakliyat sigortası, malın yolculuk sırasında karşılaştığı dış etkilere karşı koruma sağlar: fırtına, batma, karaya oturma, çatma, yangın, infilak, yükleme ve boşaltma sırasında denize düşme gibi.

Ambalaj ve malın kendi niteliği ise yolculuktan önce var olan şeyler. Bunlardan doğan zarar, taşımanın değil hazırlığın sonucu.

Sigortacı açısından bakınca mantık açık: ambalajı sigortacı seçmiyor, malı sigortacı üretmiyor. Bu iki alan gönderenin kontrolünde.

Ambalaj kusuru ne demek?

Genel şartlar iki ayrı duruma işaret ediyor: malın gereği gibi hazırlanmamış ya da ambalajlanmamış olması ve ambalajın yetersiz olması.

Pratikte tartışma hep aynı soruda düğümleniyor: "Bu ambalaj, bu yolculuk için yeterli miydi?" Cevabı malın cinsi, taşıma şekli, mesafe ve elleçleme sayısı belirliyor.

• Taşıma şekli. Konteynerle giden bir yük ile parsiyel giden aynı yük farklı ambalaj ister.
• Aktarma sayısı. Her aktarma yeni bir elleçleme, yeni bir risk.
• İstif yüksekliği. Üst üste konulacak yükte ambalajın taşıyıcı olması beklenir.
• İklim. Nem, sıcaklık farkı ve yoğuşma ambalajın görevinin bir parçası.

Malın kendi ayıbı

Genel şartlar, zararın malın kendi ayıbından ileri gelmesi hâlini teminat dışında bırakıyor. Aynı başlıkta olağan sızıntı, fire, aşınma ve kâr kaybı da sayılıyor.

Ayrı bir maddede ise malın dağılması, kendiliğinden ısınması ve kuruması teminat dışında tutuluyor — teminat kapsamındaki bir hâl bunlara sebep olmadıkça.

Son cümledeki istisna önemli: fırtına yüzünden ıslanan ve sonra bozulan bir yükte sebep malın ayıbı değil, teminat kapsamındaki bir hâl. Nedensellik zinciri burada belirleyici.

Kim ambalajlıyor, kim sorumlu?

Genel şartlar ambalaj kusurunu kimin yaptığına göre ayırmıyor. Tedarikçinin, üreticinin ya da nakliyecinin ambalajlaması sonucu değiştirmiyor: zarar ambalajdan doğmuşsa teminat dışında.

Bu, gönderene bir sorumluluk zinciri kuruyor. Ambalajı tedarikçi yapıyorsa, ambalaj standardının satın alma sözleşmesine yazılması gerekiyor.

Aynı şey ters yönde de işliyor: ambalajdan doğan bir zararda sigortacı ödemese bile, tedarikçiye karşı sözleşmeden doğan haklar ayrı duruyor. İki yolu karıştırmamak gerekiyor.

Varsayılan olarak dışarıda kalanlar

Genel şartlarda bir de "aksine sözleşme yoksa" kaydıyla dışarıda kalan hâller var. Yani bunlar ek anlaşmayla teminata alınabiliyor:

• Yağmur suyu ve ambarda yoğuşma,
• Oksitlenme ve paslanma,
• Kırılma,
• Hırsızlık,
• Olağan dışı sızıntı,
• Malın niteliğini, görünüşünü, rengini, tadını ya da kokusunu değiştiren bozulmalar.

Liste, dar teminatlı bir poliçenin neden "hiçbir şeyi ödemiyor" gibi göründüğünü açıklıyor. Kırılma ve hırsızlık bile varsayılan olarak dışarıda; geniş teminat almak tam da bunları içeri almak demek.

Tehlikeli malla birlikte istif

Az bilinen ama sert bir kural: genel şartlar, parlayıcı, patlayıcı, aşındırıcı, zehirli ya da kötü kokulu mallarla yakınlık ya da birlikte istif nedeniyle doğan zararları teminat dışında bırakıyor.

Bu, parsiyel taşımalarda doğrudan gündeme geliyor. Aynı konteynerde ya da aynı ambarda ne taşındığını bilmek, gönderenin sorumluluk alanına giriyor.

Pratik sonuç: hassas yüklerde taşıyıcıdan birlikte yüklenen mallar hakkında bilgi istemek, poliçeyi okumaktan daha önce gelen bir adım.

Dar ve geniş teminat bu listede ayrışıyor

Nakliyatta "dar" ve "geniş" teminat ayrımı, yukarıdaki varsayılan istisna listesiyle doğrudan ilgili. Geniş teminat, o listedeki hâllerin önemli bir kısmını içeri alıyor.

Bu yüzden fiyat karşılaştırması yaparken bakılacak şey prim farkı değil, hangi istisnaların kaldırıldığı. Kırılabilir bir yükte kırılma teminatı olmayan poliçe, ne kadar ucuz olursa olsun işi görmüyor.

Hasar anında ne yapmalı?

1. Teslim alırken aç ve bak. Görünür hasarı teslim belgesine yazdırmadan imzalama.
2. Fotoğrafla. Ambalajın dışı, iç kısmı ve malın kendisi.
3. Taşıyıcıya karşı hakları koru. Hasar tutanağı ve zamanında yapılan bildirim, hem sigortacıya hem taşıyıcıya karşı gerekli.
4. Malı olduğu gibi bırak. Eksper görmeden ayıklama yapma.
5. Sigortacıya bildir ve dosya numarası al.
6. Yükleme öncesi fotoğrafları çıkar. Ambalaj tartışmasının cevabı orada.

Üçüncü madde iki yönlü çalışıyor. Taşıyıcıya karşı haklar korunmazsa, sigortacı ödeme yaptıktan sonra kullanacağı rücu hakkını kaybediyor; bu da tazminat tartışması doğurabiliyor.

Sık sorulanlar