Aynı tutar, çok farklı sonuç

İki türün karşılaştırması

Dikkat edilecek nokta ikinci satır: entegral muafiyette eşiğin hemen üstündeki bir hasarda tutarın tamamı ödenir. Yani eşiğin bir lira altı ile bir lira üstü arasında büyük bir fark oluşur.

Üçüncü bir tür de var ve adı karıştırılıyor: bekleme süresi. Bu bir muafiyet değil, zaman şartı — poliçe başladıktan sonra belirli bir süre geçmeden o teminatın çalışmaması. Sağlık poliçelerinde sıkça, bazı konut teminatlarında da karşına çıkıyor. Muafiyet tutarla, bekleme süresi takvimle ilgili.

Muafiyet neden var?

• Küçük hasarların dosya maliyetini azaltmak. Bir hasar dosyasını açmak, eksper göndermek ve ödeme yapmak sabit bir maliyet taşıyor. Çok küçük hasarlarda bu maliyet, hasarın kendisini aşabiliyor.
• Sigortalının özen göstermesini sağlamak. Hasarın bir kısmı sende kaldığında daha dikkatli davranıyorsun — sigortacılıkta buna ahlaki risk deniyor.
• Primi düşürmek. Riskin bir kısmını üstlendiğinde sigortacının yükü azalıyor, prim de düşüyor.

Dördüncü bir sebep daha var ve en az konuşulanı: ahlaki riski azaltmak. Hasarın tamamı sigortacıya kalıyorsa, sigortalının küçük hasarları büyütmesi ya da var olan bir eskimeyi hasar gibi göstermesi kolaylaşır. Muafiyet, sigortalıyı olayın bir tarafı olarak tutuyor.

Nasıl ifade edilir?

Muafiyet poliçede üç farklı biçimde yazılabilir:

• Sabit tutar. Her hasardan belirli bir tutar düşülür.
• Hasar bedeli üzerinden oran. Hasarın belirli bir yüzdesi sigortalıda kalır.
• Sigorta bedeli üzerinden oran. Toplam bedelin belirli bir yüzdesi — DASK'ta bu yöntem kullanılır.

Üçüncü biçim en çok şaşırtanı: muafiyet hasarın değil, sigorta bedelinin bir oranı olarak hesaplandığında, küçük hasarlarda ödeme hiç çıkmayabiliyor.

Bir dördüncü biçim de var: gün muafiyeti. Kâr kaybı, iş durması ve ikame araç gibi süreye bağlı teminatlarda, ilk belirli sayıda gün teminat dışında tutulur. Tutar değil gün üzerinden işliyor ama mantığı aynı: kısa süreli, küçük kesintiler poliçenin konusu değil.

Hangi branşta nasıl karşına çıkar?

• Kasko: ana teminatlarda genellikle uygulanır; cam kırılması için ayrı bir muafiyet ya da anlaşmalı serviste sıfırlanma bulunabilir.
• Konut: özellikle dahili su ve deprem teminatlarında belirgin.
• DASK: tenzili muafiyet, sigorta bedeli üzerinden oran olarak uygulanır.
• Sağlık: ayakta tedavide katılım payı adıyla benzer bir mantık işler.
• Nakliyat: özellikle dökme yüklerde ve fire riski olan mallarda yüksek tutulur.
• Mühendislik: makine kırılması ve elektronik cihazda belirgin bir eşik vardır.

Sağlık tarafındaki karşılığını ayrıca açmak gerekiyor çünkü adı farklı: katılım payı. Ayakta tedavi giderlerinin belirli bir oranının sigortalıda kalması anlamına geliyor ve mantığı entegral değil tenzili muafiyetle aynı — her işlemden düşülüyor.

• Katılım payı oran olarak yazılır ve her ayakta tedavi işleminde uygulanır.
• Yatarak tedavide genellikle uygulanmaz; poliçeden teyit et.
• Anlaşmalı kurum dışında daha yüksek bir oran işleyebilir.
• Katılım payı sıfır olan poliçelerin primi belirgin şekilde yüksek olur.

Sık doktora gidiyorsan düşük katılım payı, nadir gidip büyük riske karşı korunmak istiyorsan yüksek katılım payı mantıklı oluyor. Karar kalıbı kaskodakiyle aynı.

Muafiyet seçerken: karar kalıbı

Muafiyeti yükseltmek primi düşürür. Doğru kararı vermek için iki rakamı karşılaştır:

1. Prim farkı. Muafiyeti yükselttiğinde yıllık kaç lira tasarruf ediyorsun? Acenten iki senaryoyu yan yana çıkarabilir.
2. Muafiyet farkı. Bir hasar olduğunda ekstra kaç lira senin cebinden çıkacak?
3. Hasar sıklığın. Yılda bir hasar bile yaşıyorsan yüksek muafiyet genellikle kazandırmaz.

Kaba kural: sık ama küçük hasar yaşadığın yerlerde düşük muafiyet, nadir ama büyük hasar riskinde yüksek muafiyet mantıklı olabiliyor. Çünkü ikinci durumda muafiyet, zaten büyük olan ödemenin yanında küçük kalıyor.

Muafiyet değiştirilebilir mi?

Evet. Muafiyet poliçenin bir şartı olduğu için değişikliği zeyilname ile yapılır.

• Düşürmek riski sigortacıya kaydırdığı için ek prim gerektirir.
• Yükseltmek prim iadesi doğurabilir.
• Hasardan sonra geçmişe dönük değiştirilemez. Hasar günü geçerli olan şart, o gün poliçede yazandır.

Pratikte çoğu kişi bunu yenileme döneminde yapıyor; yıl içindeki değişiklikler orantılı hesaplandığı için küçük tutarlarda zahmete değmeyebiliyor.

Bir karıştırmayı da gidermek gerekiyor: muafiyet ile limit aynı şey değil. Muafiyet ödemenin tabanı, limit ise tavanı. Muafiyet hasarın küçük kısmını sende bırakır; limit büyük hasarda ödemeyi bir yerde durdurur. Hasar ödemesinin beklediğinden küçük gelmesinin sebebi ikisinden biri olabilir ve çözümleri farklı: muafiyet için zeyilname, limit için ek teminat gerekiyor.

Muafiyet mi, başka bir şey mi?

Ödemenin eksik gelmesinin tek sebebi muafiyet değil. Dökümde şu kalemler de olabilir:

• Amortisman — eski parçanın yerine yenisi takıldığında düşülen yıpranma payı
• Eşdeğer parça farkı — poliçe eşdeğer esasına göre düzenlenmişse
• KDV — poliçenin KDV dahil mi hariç mi düzenlendiğine göre
• Eksik sigorta orantısı — bedel düşük yazılmışsa

Hangisinin uygulandığını öğrenmenin tek yolu: hasar ödeme dökümünü yazılı istemek. Ayrıntısı eksik ödeme yazısında.

Poliçenin diğer belirleyici satırlarını poliçe okuma rehberinde, terimleri sözlükte bulabilirsin.

Sık sorulanlar