Eksper gelmiyor: onarıma başlayabilir miyim?

Hasar anındaki yükümlülükler

1. Beş gün içinde ihbar. Hasarı öğrendiğin tarihten itibaren.
2. Koruma ve kurtarma. Makul önlemleri almak ve sigortacının talimatlarına uymak.
3. Belge ve bilgi. İstenen belgeleri vermek ve rücu için delilleri korumak.
4. Hasar beyanı. Makul bir süre içinde tahmini tutarı içeren bir beyan vermek.
5. Yeri değiştirmemek. Zorunlu hâller dışında hasarlı yerde ve mallarda değişiklik yapmamak.
6. İncelemeye izin. Sigortacının temsilcilerine araştırma imkânı tanımak.
7. Diğer sigortaları bildirmek. Aynı malları kapsayan başka poliçeler varsa.

Genel şartlar ihbarın ve onarıma başlama bildiriminin önce telgrafla gönderilmesini öngörüyor — metnin yazıldığı dönemin bir izi. Pratikte yapılacak şey ihbarı belgelenebilir bir yolla göndermek.

Az bilinen hak: yedi gün kuralı

Burası yazının en pratik bölümü. Genel şartlar, küçük onarımlara ihbardan sonra eksper beklenmeden başlanabileceğini düzenliyor.

Ve bir süre koyuyor: sigortacı ihbardan itibaren yedi gün içinde eksper göndermezse, onarıma sınırsız başlanabiliyor.

Montaj projelerinde duruşun maliyeti yüksek olduğu için bu kural gerçek bir işlev görüyor: proje, eksper bekleyerek durmak zorunda kalmıyor.

Hasarın tespiti ve hakem-bilirkişi

Tutar taraflarca anlaşarak belirleniyor. Anlaşma olmazsa hakem-bilirkişi usulü devreye giriyor ve genel şartlar süreleri ayrıntılı tanımlıyor:

1. Her taraf bir hakem-bilirkişi atayıp diğerine noter aracılığıyla bildiriyor.
2. İki hakem-bilirkişi yedi gün içinde tarafsız bir üçüncü hakem-bilirkişi seçiyor.
3. Taraflardan biri on beş gün içinde atama yapmazsa ya da hakem-bilirkişiler üçüncüyü yedi gün içinde belirleyemezse, ticaret mahkemesi başkanı atıyor.
4. Kararlar bağlayıcı; itiraz bir hafta içinde yerel ticaret mahkemesinde yapılıyor.
5. Her taraf kendi hakem-bilirkişisinin ücretini ödüyor; üçüncünün ücreti eşit paylaşılıyor.

Raporda yer alması gerekenler de tanımlı: hasarın sebebi, hasardan bir gün önceki gerçek değer, ikame bedeli ve sovtajın ağırlığı ile değeri.

Son kalem itiraz için dayanak oluşturuyor. Sovtaj yüksek belirlendiğinde tazminat düşüyor; değerin neye göre bulunduğunu sormak hakkın. Ayrıntısı sovtaj yazısında.

Bir not: genel şartlar tazminatın ancak bu tespitten sonra istenebilir hâle geldiğini ve zamanaşımının nihai raporun tebliğinden önce başlamadığını belirtiyor.

Tazminat nasıl hesaplanıyor?

Hesap kalem kalem yapılıyor ve hiçbir hâlde sigorta bedelini aşamıyor.

Kısmi hasar hesabı bir sınırla kayıtlı: hasardan önceki değeri aşamıyor. Aştığı hâllerde tam hasar esasına geçiliyor.

Her iki hesapta da sovtaj ve varsa muafiyet düşülüyor.

Ayrıca kararlaştırılabilen kalemler

• Montaj ekipmanı — yedek parça, nakliye, demontaj ve yeniden montaj masrafları, gümrük ve vergiler,
• Enkaz kaldırma masrafları — poliçe limitine kadar,
• Ekspres nakliye ve fazla mesai masrafları — poliçe limitine kadar.

Geçici onarımlar ise kesin onarımın maliyetini azalttığı ölçüde kabul ediliyor. Yani proje devam etsin diye yapılan geçici müdahaleler bütünüyle sigortalıda kalmıyor.

Eksik sigorta

Genel şartlar kuralı net koyuyor: sigorta bedeli, sigortalanması gereken değerin altındaysa tazminat oransal olarak azaltılıyor.

Montajda bu kural sert işliyor çünkü bedelin kapsamı geniş: gümrük, vergi, resim, nakliye ve montaj masraflarının da bedele dahil olması gerekiyor.

Yalnızca makinenin fatura bedelini yazdırmak, poliçeyi baştan eksik sigortalı kuruyor ve bu her hasarda ödemeyi küçültüyor.

Ödeme ve sonrası

1. Ödeme şekli. Sigortacı onarabiliyor, ikame edebiliyor ya da nakit ödeyebiliyor.
2. Müşterek sigorta. Birden fazla sigortacı varsa her biri payını ödüyor.
3. Halefiyet. Sigortacı ödediği tutar kadar sigortalının haklarına halef oluyor.
4. Tam hasarda teminat sona eriyor.
5. Kısmi hasarda bedel azalıyor. Gün esaslı ek primle ikame edilebiliyor.
6. Fesih hakkı. Kısmi hasarda taraflardan her biri ödemeden önce feshedebiliyor.

Beşinci madde uzun süren projelerde önem taşıyor: yıl içinde ikinci bir hasar, azalmış bir bedel üzerinden değerlendiriliyor.

Son olarak sovtaj tarafında bir kural var: hasarlı mal, anlaşma olmaksızın sigortacıya terk edilemiyor.

Sık sorulanlar