Ödeme neden eksik? Tazmin kıymeti meselesi
Aynı hasar, aynı poliçe bedeli — ama iki farklı ödeme. Aradaki farkı belirleyen şey tazmin kıymetinin hangi esasa göre hesaplandığı.
Güncelleme: 22 Ekim 2026 Okuma süresi: 3 dakika Branş: Konut
Kısa cevap
Genel şartların varsayılanı rayiç değer: hasar anındaki piyasa değeri esas alınıyor ve yıpranma payı düşülüyor.
Taraflar yeni değer esasında anlaşabiliyor. Bu durumda ikame bedeli esas alınıyor ama bunun poliçede yazılması gerekiyor.
Üçüncü bir yol mutabakatlı değer: taraflarca atanan eksperlerin belirlediği değer, bir yıla kadar geçerli oluyor. Ticari emtiada bu yol kullanılamıyor.
Üç esas, üç farklı sonuç
| Esas | Nasıl hesaplanır | Yıpranma |
|---|---|---|
| Rayiç değer | Hasar anındaki piyasa değeri | Düşülür |
| Yeni değer | İkame (yenileme) bedeli | Yaş ya da yıpranma sınırı aşılmadıysa düşülmez |
| Mutabakatlı değer | Eksperlerin belirlediği değer | Değer baştan sabitlenir |
Fark en çok eşya tarafında hissediliyor. On yıllık bir beyaz eşyanın rayiç değeri ile yenisinin fiyatı arasındaki uçurum, doğrudan ödemeye yansıyor.
Rayiç değer: varsayılan
Genel şartlar aksi kararlaştırılmadıkça rayiç değeri esas alıyor. Yani poliçede özel bir kayıt yoksa, hesap bu esasa göre yapılıyor.
Rayiç değer esasında iki indirim yapılıyor:
- Yıpranma ve eskime payı,
- Daha yeni teçhizatın getirdiği belirgin verim ve kalite artışı.
İkinci madde az bilinen bir kural. Zarar gören eski bir cihazın yerine çok daha verimli bir yenisi konuyorsa, bu kazanç tazminattan düşülebiliyor.
Yeni değer esası
Yeni değer esasında ödeme ikame bedeli üzerinden yapılıyor. Ama bir koşul var: poliçede belirlenen azami yaş ya da yıpranma oranı aşılmamış olmalı.
Aşılmışsa rayiç değer esasına dönülüyor. Yani yeni değer esası, sınırsız bir güvence değil; belirli bir yaşa kadar geçerli.
Genel şartlar bu esasta da bazı indirimleri saklı tutuyor: eksik sigorta, sovtaj (kullanılabilir kalıntı) ve belirgin teknoloji farkı.
Poliçeyi yaptırırken sorulacak iki soru
Hangi esas yazılı? Teminat tablosunda ya da özel şartlarda "yeni değer" ifadesi var mı?
Yaş sınırı ne? Yeni değer esası hangi yaşa kadar geçerli? Bu sınır, eşyanın büyük kısmını kapsıyor mu?
Mutabakatlı değer
Üçüncü yol, değeri baştan sabitlemek. Taraflarca atanan eksperler bir değer belirliyor ve bu değer belirli bir süre geçerli oluyor — genel şartlara göre bir yılı aşmamak üzere.
Bu yol, değeri tartışmalı olan kalemler için anlamlı: sanat eseri, antika, özel yapım mobilya.
İki sınırı var. Birincisi, mutabakatlı değer poliçesini isteyen taraf eksperlerin ücretini ödüyor. İkincisi, ticari emtia mutabakatlı değer esasıyla sigortalanamıyor.
Sanat eseri ve antika ayrıca, bedeli poliçede gösterilmedikçe teminat dışı olan kalemler arasında. Yani iki şartın birlikte sağlanması gerekiyor.
Eksik sigorta her esasta işliyor
Hangi esas seçilmiş olursa olsun eksik sigorta kuralı geçerli: sigorta bedeli, hasar anındaki değerin altındaysa ödeme bu oranda yapılıyor.
Bu yüzden yeni değer esası seçmek tek başına yeterli olmuyor. Sigorta bedelinin de ikame bedeline uygun belirlenmiş olması gerekiyor.
Yeni değer esasıyla sigortalanan bir ev için rayiç değer üzerinden bedel yazdırmak, iki kuralı birbirine karşı çalıştırıyor: esas yeni değer ama bedel eksik olduğu için ödeme oranlı düşüyor.
Doğru kurgu nasıl olur?
Esas yeni değerse, sigorta bedeli de ikame bedeli üzerinden belirlenmeli. Bina için yeniden inşa maliyeti, eşya için yenisinin fiyatı.
Her yıl yenilemede bu bedelin gözden geçirilmesi gerekiyor. Maliyetler değiştiğinde sabit kalan bir bedel, zamanla eksik sigortaya dönüşüyor.
Aşkın sigorta: fazlası da işe yaramıyor
Genel şartlar ters durumu da düzenliyor. Sigorta bedelinin, malın değerini aşan kısmı geçersiz.
Sigortacı bu durumu bildiriyor ve aşan kısma ait sigorta bedeli ile primi iade ediyor.
Pratik sonuç: bedeli yüksek yazdırmak bir güvence artırmıyor, sadece fazla prim ödetiyor. Doğru olan, bedeli gerçeğe en yakın belirlemek.
Hasar sonrası bedelin azalması
Genel şartlar bir kural daha koyuyor: tam hasarda teminat sona eriyor; kısmi hasarda ise sigorta bedeli, ödenen tazminat kadar azalıyor.
Azalan bedel, ek prim ödenerek eski seviyesine getirilebiliyor. Yapılmazsa yıl içindeki ikinci hasar daha düşük bir bedel üzerinden değerlendiriliyor.
Kısmi hasardan sonra taraflardan her biri sözleşmeyi feshedebiliyor — ancak bunu ödemeden önce yapması gerekiyor.
Sık sorulanlar
Ödemeden yıpranma payı düşüldü, doğru mu?
Genel şartların varsayılanı rayiç değer esasıdır ve bu esasta yıpranma ile eskime payı düşülür. Yeni değer esası ancak poliçede yazılıysa uygulanır.
Yeni değer esası her yaştaki eşyada geçerli mi?
Hayır. Poliçede belirlenen azami yaş ya da yıpranma oranı aşılmışsa rayiç değer esasına dönülür.
Mutabakatlı değer her mal için yapılabilir mi?
Genel şartlar ticari emtianın mutabakatlı değer esasıyla sigortalanamayacağını belirtir. Değer bir yılı aşmamak üzere geçerlidir.
Bedeli yüksek yazdırırsam daha çok ödeme alır mıyım?
Hayır. Sigorta bedelinin malın değerini aşan kısmı geçersizdir; sigortacı aşan kısma ait bedel ve primi iade eder.
Bu yazı neye dayanıyor
- Yangın Sigortası Genel Şartları — eksik sigorta A.5, aşkın sigorta A.6, tazmin kıymetleri (rayiç değer esası, yeni değer esası, mutabakatlı değer ile yıpranma, sovtaj ve teknoloji farkı indirimleri) B.5, ödeme sınırı B.6, tam hasarda teminatın sona ermesi ile kısmi hasarda sigorta bedelinin azalması ve ek primle ikame B.8 maddelerinde düzenlenmiştir.
- Poliçenin özel şartları — yeni değer esasının geçerli olduğu azami yaş ve yıpranma oranı burada tanımlanır.
- Yazı bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı olan poliçenin genel ve özel şartlarıdır. Hukuki danışmanlık vermiyoruz.
Sorunu kendi cümlenle yaz; blogun tamamında arar.
Poliçende hangi esas yazılı?
Poliçeni gönder; tazmin kıymeti esasını birlikte bulalım.
Sorman ücretsiz. Poliçeni birlikte okuruz; gerekirse teklifleri yan yana koyup karşılaştırırız.