Tadilat yaptırdın: poliçen ne oldu?

Hangi tadilat bu başlığa giriyor?

İki koşul birlikte aranıyor: değişikliğin taşıyıcı sistemi olumsuz etkilemesi ve projeye aykırı olması. İkisi birden yoksa bu madde işlemez.

Pratikte en çok konuşulan örnekler: kolonun bir kısmının tıraşlanması, perde duvarın kaldırılması ya da delinmesi, bodrumda kolon diplerinin kazılması, ruhsatsız kat eklenmesi, çatıya ağır dolgu yapılması.

Buna karşılık iç tadilatın büyük kısmı — boya, alçı, dolap, zemin, banyo yenileme, taşıyıcı olmayan bölme duvarın kaldırılması — taşıyıcı sistemi etkilemez. Burada sorulması gereken soru "duvar mı kalktı" değil, "kalkan duvar yükü taşıyor muydu".

Sonuç ne: poliçe iptal mi, tazminat yok mu?

İki ayrı sonuç var ve karıştırılıyor.

Birincisi tazminat hakkının kaybı. Değişiklik yüzünden artan zarar için tazminat istenemez. Buradaki kelime "artan". Yani zararın tamamı değil, o değişikliğin büyüttüğü kısım konuşulur.

İkincisi sözleşmenin feshi. Poliçe süresi içinde mevzuata aykırı değişiklik yapıldığının anlaşılması, sözleşmenin feshedilmesine sebep olabilir. Bu, hasardan bağımsız bir sonuçtur; hasar olmasa da işleyebilir.

Üçüncü bir sonuç daha var ve daha ağır: bina, "taşıyıcı sistemi olumsuz yönde etkileyecek şekilde tadil edildiği tespit edilen bina" tanımına girerse artık kapsam dışında kalan binalar listesine girmiş olur.

Komşu yaptıysa ne oluyor?

En sık gelen ve en can sıkıcı soru bu. Alt kattaki dükkân kolon kesmiş; üst kattaki dairenin sahibi bunu çoğu zaman bilmiyor bile.

Genel şartlar tazminat hakkının kaybını değişikliği yapan malik ya da intifa hakkı sahibine bağlar. Ama binanın niteliğine ilişkin değerlendirme bina ölçeğinde yapılır; bu yüzden tek bir bağımsız bölümdeki müdahale bütün binayı ilgilendirebilir.

Pratik sonuç şu: kolon meselesi bireysel değil, bina yönetimi meselesidir. Kat malikleri kurulu kararı, yönetimin tespiti ve gerekirse belediyeye başvuru bu işin sigorta tarafından önce gelen adımlarıdır.

Hasar anında bu nasıl ortaya çıkıyor?

Deprem sonrası hasar tespiti yapan kişi binanın içine girer ve taşıyıcı sisteme bakar. Kolonun tıraşlandığı, perde duvarın kaldırıldığı ya da bodrumda kazı yapıldığı o incelemede görünür hâle gelir — bunlar saklanabilecek şeyler değildir.

Sonrasında sorulan soru şu olur: zararın ne kadarı depremden, ne kadarı bu müdahaleden? Cevabı mühendislik değerlendirmesi verir ve kolay bir cevap değildir. Tam da bu yüzden süreç uzar.

Buradan çıkan pratik sonuç şu: bu maddenin bedeli yalnızca ödenmeyen tazminat değil, aylarca süren bir tartışmadır. İnsanın evini kaybettiği bir dönemde bu, paradan daha ağır gelebiliyor.

Hangi iş hangi kutuya giriyor?

Tablodaki son satır çoğu kişinin aklına gelmiyor: güçlendirme, taşıyıcı sistemi olumsuz değil olumlu yönde etkileyen bir müdahaledir. Ruhsatlı ve projeye uygun yapılmış bir güçlendirme, bu maddelerin konusu değildir.

Buradaki ayrım "müdahale edildi mi" değil, "olumsuz yönde mi, projeye aykırı mı". Genel şartın cümlesi bu iki kelimeyi birlikte kullanıyor ve ikisi de aranıyor.

Ev alırken bunu nasıl anlarsın?

İkinci el daire alırken herkes mutfağa ve manzaraya bakar; taşıyıcı sisteme kimse bakmaz. Oysa aldığın şey bir bağımsız bölüm değil, bir binanın içindeki bir bağımsız bölüm.

1. Binanın yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni var mı?
2. Statik proje yönetimde duruyor mu, mevcut plana uyuyor mu?
3. Zemin katta ya da bodrumda sonradan açılmış büyük boşluklar var mı?
4. Bina kat ya da teras eklemesi görmüş mü?
5. Varsa, bunların ruhsatı alınmış mı?

Bu sorular ağır geliyorsa, şöyle düşün: aynı soruları hasardan sonra bir eksper soracak. Fark şu ki o gün cevapların sonucu değiştirme şansı kalmıyor.

Bunları sormak insanı huzursuz ediyor, biliyoruz. Ama bir binanın geçmişi, satın alma kararının bir parçasıdır — manzarasından da, mutfağından da daha belirleyici bir parçası.

Sık sorulanlar