Yeni parça takıldı, tazminattan düşüldü

Adı neden böyle?

"Kıymet kazanma" ifadesi sigortalıya tuhaf gelir: kaza geçirmiş bir aracın kıymet kazandığını söylemek, hasarı yaşayan için ikna edici değildir. Terim aracın bütününü değil, değişen parçayı anlatır.

"Tenzil" ise indirim, düşme demektir. İkisi bir arada "yenilenen parçanın yarattığı değer artışının tazminattan düşülmesi" anlamına gelir. Bazı poliçelerde aynı kalem "eskime payı" ya da "yıpranma payı" diye de geçer.

Mantığı nedir?

Sekiz yaşındaki bir aracın çürümüş çamurluğu kaza sonrası yenisiyle değişiyor. Hasardan önce o parça sekiz yaşındaydı; sonrasında sıfır. Sigortanın mantığı zararı gidermek, zenginleştirmek değil. Kıymet kazanma tenzili bu farkı dengelemek için konmuş bir hesap kalemidir.

Pratikte hesap parça başına yürür: değişen parçanın yaşına ve şirketin belirlediği orana göre tazminattan bir pay düşülür. Düşülen tutar, cebinden çıkan tutardır.

Genel şartlardaki dayanak

Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları, tazminatın hesabını düzenleyen bölümde konuyu tek cümleyle ele alır:

Onarım sonucunda araçta bariz bir kıymet artışı meydana gelirse, bu fark tazminat miktarından indirilebilir.

Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları, B.3.3.2.3

Cümlede iki kelime belirleyici. Birincisi "bariz" — her parça değişimi değil, gözle görülür bir değer artışı aranır. İkincisi ve daha önemlisi "indirilebilir" — "indirilir" demiyor.

Bu ayrım, poliçendeki klozun neden kıymetli olduğunu açıklar. Genel şart bir imkân tanıyor; poliçe özel şartıyla bu imkândan vazgeçebiliyor.

Poliçede hangi hâlleriyle karşına çıkar?

Tam ziyanda da uygulanır mı?

Tenzil, onarım sonucu doğan değer artışını hedefler; bu yüzden tipik olarak kısmi hasarlarda gündeme gelir. Tam ziyanda araç onarılmadığı için ortada "yenilenen parça" da yoktur.

Tam ziyanda tartışma başka bir yere kayar: sigorta bedeli ile rayiç bedel arasındaki ilişkiye. Orada bakılacak satır kıymet kazanma değil, aracın poliçedeki bedelinin güncel olup olmadığıdır.

Yaş sınırı neden her şirkette farklı?

Genel şart bir yaş sınırı yazmaz. Sınırı koyan, şirketin özel şartıdır. Bu yüzden piyasada birbirinden epey farklı uygulamalar görürsün: kimi poliçe belirli bir yaşa kadar hiç tenzil etmez, kimi belirli bir yaştan sonra her parçada pay düşer, kimi de elektrikli araçlarda bataryayı ayrıca düzenler.

Teklif karşılaştırırken bakılacak satır budur: hangi yaşa kadar, hangi oranda, hangi parçalarda. İki poliçenin primi yakınsa fark çoğu zaman tam buradadır.

Hangi parçalarda daha çok karşına çıkar?

Tenzil, yıpranması gözle görülür parçalarda gündeme gelir: lastik, akü, egzoz, debriyaj, fren balatası gibi kullanıma bağlı aşınan kalemler. Gövde sacı ya da far gibi parçalarda ise uygulama poliçeye göre değişir.

Elektrikli araçlarda ayrı bir başlık eklendi: batarya. Bazı poliçeler bataryayı kıymet kazanma açısından ayrıca düzenliyor ve aracın ilk tescil tarihinden itibaren geçen yıla göre kademeli bir pay tanımlıyor. Elektrikli araç sahibiysen bu satırı ayrıca okumak gerekiyor.

Oran nasıl hesaplanır?

Uygulamada hesap genellikle parçanın yaşına bağlı bir yüzdeyle kurulur: araç ne kadar eskiyse düşülen pay o kadar yüksek olur. Bazı poliçeler bunu yıl başına sabit bir oranla, bazıları kademeli bir tabloyla tanımlar.

Hesabın tabanı da önemlidir: pay yalnızca değişen parçanın bedelinden mi düşülüyor, yoksa işçilik dahil toplam hasar bedelinden mi? İkisi arasındaki fark, aynı hasarda ciddi tutar farkı yaratır ve poliçenin özel şartında yazılıdır.

Dosyada neye bakılır?

Tazminat eksik geldiğinde ilk yapılacak iş, eksikliğin hangi kalemden doğduğunu ayırmaktır. Üç ayrı kalem aynı anda işleyebilir ve üçü farklı şeylerdir:

1. Muafiyet — hasarın baştan belirlenmiş bir kısmı sigortalıda kalır.
2. Kıymet kazanma tenzili — değişen parçanın yarattığı değer artışı düşülür.
3. Parça tercihi — orijinal yerine eşdeğer parça esas alınmışsa hesap ona göre kurulur.

Hasar dosyasında bu üçünün ayrı ayrı gösterilmesini istemek hakkındır. Hangi kalemin ne kadar düştüğünü görmeden itiraz etmek de, kabul etmek de zordur.

Poliçende bu satır hiç yoksa

Bazı poliçelerde kıymet kazanmaya dair hiçbir kloz bulunmaz. Böyle bir poliçede, konuyu düzenleyen özel bir hüküm olmadığı için genel şarttaki imkân geçerli kalır. Bu, "kesin uygulanmaz" demek değildir; "poliçende bunu kapatan bir cümle yok" demektir.

Fark hasar anında ortaya çıkar. O yüzden teklif aşamasında sorulacak soru nettir: bu poliçede kıymet kazanma tenzili uygulanıyor mu, uygulanıyorsa hangi koşulla?

Sık sorulanlar