Zorunlu olanlar seni değil, başkasını korur

Ortak mantık: kim korunuyor?

Bir sigortanın neden zorunlu tutulduğunu anlamak için tek bir soru yeterli: bu poliçe olmasaydı kim mağdur olurdu?

Trafik sigortası olmasaydı, kazada zarar gören kişi karşı tarafın ödeme gücüne mahkûm kalırdı. Mesleki sorumluluk sigortası olmasaydı, hatalı bir işlemden zarar gören kişi karşılıksız kalırdı. Her zorunlu sigortanın arkasında korunması istenen bir üçüncü kişi var.

Bu yüzden zorunlu sigortalar seni korumuyor — seni ödeyemeyeceğin bir borcun altına girmekten koruyor. İkisi farklı şeyler ve karıştırılınca büyük boşluklar oluşuyor.

Bu mantığın bir istisnası var ve onu da anlamak gerekiyor: DASK. DASK bir sorumluluk sigortası değil, mal sigortası — binanın kendisini koruyor. Ama orada da amaç tamamen bireysel değil: büyük bir depremde oluşacak toplumsal yükü tek bir havuzda toplamak ve riski yaymak.

Herkesi ilgilendiren iki tanesi

Trafik sigortası aracı trafiğe çıkaran herkesi ilgilendiriyor. Yaptırılmadığında idari para cezası, aracın trafikten men edilmesi ve kaza hâlinde zararın tamamının şahsi borca dönüşmesi söz konusu. Ayrıntısı ceza yazısında.

DASK ise bu listedeki tek mal sigortası. Tapu işlemleri ile elektrik ve su aboneliklerinde aranıyor. Ama kapsamı dar: yalnızca bina, yalnızca deprem ve belirli bir azami teminat tutarına kadar. Ayrıntısı DASK yazısında.

DASK'ın kapsamı hakkında sık yapılan bir hatayı da düzeltelim: DASK eşyayı kapsamıyor ve deprem dışındaki riskleri karşılamıyor. Yangın, su baskını, hırsızlık ve eşya zararları konut sigortasının konusu. İkisi alternatif değil, üst üste iki katman.

Mesleğe bağlı zorunlu sigortalar

Belirli meslekler için mesleki sorumluluk sigortası zorunlu tutulmuş durumda. Mantık yine aynı: hatalı bir işlemden zarar gören kişinin korunması.

• Hekimler için tıbbi kötü uygulamaya ilişkin zorunlu mali sorumluluk sigortası.
• Serbest muhasebeci mali müşavirler ve yeminli mali müşavirler için mesleki sorumluluk sigortası — ayrıntısı muhasebeci sayfasında.
• Sigorta acenteleri ve brokerler için mesleki sorumluluk sigortası — ayrıntısı acente sayfasında.
• Kapsam ve şartlar mesleğe göre değiştiği için ilgili mevzuattan teyit edilmesi gerekiyor.

Avukatlar ve mühendis-mimarlar gibi bazı mesleklerde ise sorumluluk sigortası zorunlu olmasa da fiilen gerekli hâle gelebiliyor; sözleşmelerde ya da ihale şartnamelerinde isteniyor. Ayrıntısı avukat ve mühendis-mimar sayfalarında.

Mesleki sorumluluk sigortalarında ortak bir özellik var: çoğu talep esaslı çalışıyor. Yani teminatı belirleyen şey hatanın yapıldığı tarih değil, talebin geldiği dönemde poliçenin yürürlükte olması. Bu, poliçeyi kesintisiz sürdürmeyi diğer branşlardan daha kritik hâle getiriyor. Ayrıntısı mesleki sorumluluk sayfasında.

Faaliyete bağlı zorunlu sigortalar

Belirli işleri yapanlar için ek yükümlülükler var:

• Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası — yetki belgeli yolcu taşımacıları için. Yolcuları, sürücüleri ve yardımcıları kapsıyor.
• Tehlikeli maddeler ve tehlikeli atık sorumluluk sigortası — bu maddelerle iştigal edenler için.
• Tüpgaz zorunlu sorumluluk sigortası — dağıtım yapan firmalar için.
• Faaliyetine özgü başka yükümlülükler de olabiliyor; sektör mevzuatından kontrol edilmesi gerekiyor.

Birinci madde ticari yolcu taşımacılığı yapanlar için özellikle önemli: trafik poliçesi bunun yerine geçmiyor. İkisi ayrı poliçeler, ayrı tarihlerde yenileniyor ve ayrı şeyleri koruyorlar. Ayrıntısı ticari araç yazısında.

Bu poliçelerin ortak özelliği, çoğunun faaliyet izniyle birlikte aranması. Yani yalnızca bir yükümlülük değil, işi yapabilmenin şartı hâline geliyorlar. Yenileme tarihinin kaçırılması, hasar riskinin ötesinde faaliyetin durmasına da yol açabiliyor.

Zorunlu olanların bıraktığı boşluk

Bu yüzden "bütün zorunlu sigortalarım tam" cümlesi, kişisel risklerin karşılandığı anlamına gelmiyor. İki liste ayrı: zorunlu olanlar ve sana gereken olanlar.

Bu boşluğun en çok hissedildiği an, zorunlu poliçesi olan ama isteğe bağlı poliçesi olmayan birinin hasar yaşadığı an. Trafik sigortası varken kendi aracının onarımını cebinden ödeyen, DASK'ı varken eşyası için hiçbir şey alamayan insanlar, çoğu zaman "sigortam vardı" diye başlıyorlar cümleye.

İki listeyi ayırmak

Sol sütun bir yükümlülük listesi; sağ sütun bir tercih listesi. Sol sütunu tamamlamak yasal olarak gerekli, sağ sütunu tamamlamak ise kendi riskini yönetmek anlamına geliyor.

Kontrol listesi: seninkiler tam mı?

1. Aracın var mı? Trafik poliçesi yürürlükte mi, bitiş tarihi ne?
2. Ev sahibi misin? DASK güncel mi, metrekare ve yapı tarzı doğru mu?
3. Mesleğin zorunlu sorumluluk kapsamında mı? Poliçen var mı, teminat limiti güncel mi?
4. Ticari faaliyetin var mı? Faaliyetine özgü zorunlu poliçeler eksiksiz mi?
5. Sağ sütuna baktın mı? Zorunlu olanları tamamladıktan sonra asıl soru bu.

Bütün branşları branş rehberinde, terimleri sözlükte bulabilirsin.

Sık sorulanlar