Deprem oldu. Sırayla ne yapacaksın?

İlk saatler: güvenlik

1. Binaya yetkili izni olmadan girme. Artçı sarsıntılar hasarlı yapıları çökertebilir.
2. Doğalgaz, elektrik ve su vanalarını kapat — güvenliyse ve mümkünse.
3. Yetkililerin hasar tespitini bekle. Resmî hasar tespiti ile sigorta tespiti ayrı süreçler; ama binaya giriş izni resmî tespite bağlı.

Sigorta süreci bekleyebilir. Hiçbir tazminat, hasarlı bir binaya girmenin riskine değmez.

Bir ayrımı baştan yapmak gerekiyor: yapı güvenliği tespiti ile sigorta hasar tespiti iki ayrı süreç. Birincisi binaya girilip girilemeyeceğini belirler ve resmî kurumlar yapar; ikincisi tazminatı belirler ve eksper yapar. Birinin sonucunu beklemek, diğerinin bildirimini geciktirmek için sebep değil.

Bildirim: nereye, nasıl?

DASK hasar bildirimi birkaç kanaldan yapılabilir:

• DASK çağrı merkezi
• DASK'ın internet sitesi
• e-Devlet
• Acenten ya da poliçeyi düzenleyen sigorta şirketi

Poliçe numarasını bilmene gerek yok: TC kimlik numarası ve adres ile kayıt bulunabiliyor. Büyük depremlerde DASK ayrıca saha ekipleri kuruyor ve bölgede doğrudan başvuru alınabiliyor.

Bildirimde vereceğin bilgiler: adres, hasarın genel durumu, iletişim numaran ve ulaşılabileceğin ikinci bir numara. Deprem sonrası şebeke sorunları yaşandığı için ikinci numara önemli.

Büyük depremlerde bir pratik not: bildirimi yaptıktan sonra dosya numarasını mutlaka al ve yaz. Şebeke kesintileri ve yoğunluk nedeniyle aynı adres için birden fazla kayıt açılabiliyor; dosya numarası, hangi kaydın ilerlediğini takip etmenin tek yolu oluyor.

Fotoğraf: en işe yarayan hazırlık

Eksper gelmeden önce yapabileceğin en faydalı şey. Çekilecekler:

• Binanın dış cephesi — birkaç farklı açıdan
• Çatlaklar — yakın çekim ve genel görünüm birlikte
• Taşıyıcı elemanlar — kolon, kiriş, perde duvar
• İç mekân hasarları — duvar, tavan, zemin
• Varsa yıkılan bölümler

Fotoğrafların tarihli olmasına dikkat et. Telefonların çoğu bu bilgiyi otomatik kaydediyor; sonradan tartışma çıkarsa işine yarar.

Çekerken bir şeye daha dikkat et: hasarın ölçeğini gösteren bir referans koy. Çatlağın yanına bir cetvel, bir kalem ya da elini koyarak çekmek, fotoğrafın teknik değerini belirgin şekilde artırıyor. Yakın çekimde ölçek olmadığında ince bir sıva çatlağı ile taşıyıcıdaki ciddi bir çatlak birbirine benziyor.

Hasar tespiti nasıl yapılıyor?

1. Eksper görevlendirilir. Büyük depremlerde bu süre uzayabilir; sabırlı olmak gerekiyor.
2. Yerinde inceleme yapılır. Binanın taşıyıcı sistemi ve bağımsız bölümün durumu değerlendirilir.
3. Hasar derecesi belirlenir. Az, orta, ağır hasar ya da yıkık olarak sınıflandırılır.
4. Tazminat hesaplanır. Tespit edilen zarardan muafiyet düşülür; sonuç azami teminatı aşamaz.

Resmî hasar tespiti (yapı güvenliği açısından) ile sigorta tespiti farklı süreçler. Birinin sonucu diğerini doğrudan belirlemiyor; ikisini karıştırmamak gerek.

Hasar derecesinin iki ayrı sonucu olduğunu bilmek gerekiyor: tazminat tutarını belirlemesi ve binanın akıbeti hakkında resmî sürece girdi oluşturması. Ağır hasar ya da yıkık tespiti yapılmışsa, ödeme yapısı da değişir — bu durumda tazminat onarım için değil, yapının yeniden edinimine yönelik bir ödeme niteliği taşır ve varsa ipotekli alacaklının durumu öne çıkar.

Hangi belgeler isteniyor?

• Kimlik belgesi
• Tapu ya da mülkiyeti gösteren belge
• DASK poliçesi (yoksa sistemden bulunur)
• Hasarın fotoğrafları
• Banka hesap bilgisi (IBAN) — ödeme için
• Varsa resmî hasar tespit raporu

Deprem bölgesinde belgelerin kaybolması yaygın. Tapu ve kimlik e-Devlet üzerinden yeniden temin edilebiliyor; bu, başvuruyu engelleyen bir durum değil.

Belgeler konusunda deprem bölgesine özgü bir kolaylık var: büyük afetlerde belge istenme sırası gevşetilebiliyor. Önce bildirim ve tespit yapılıyor, belgeler süreç içinde tamamlanıyor. Bu yüzden "tapum yok, başvuramam" diye beklemek en çok vakit kaybettiren varsayım.

Ödeme kime, nasıl yapılır?

• Tazminat mal sahibine ödenir. Kiracıysan DASK ödemesi sana yapılmaz; senin eşyan için ayrı bir konut poliçesi gerekir.
• Hisseli tapuda ödeme hisse oranlarına göre paylaştırılır.
• Konutta ipotek varsa ve dain-i mürtehin şerhi bulunuyorsa, ödeme bankanın muvafakatine bağlı olabilir. Ayrıntısı dain-i mürtehin yazısında.

Dain-i mürtehin şerhi olan konutlarda sıra şöyle işliyor: tazminat önce ipotekli alacaklı bankaya ödenir, kalan tutar mal sahibine aktarılır. Bu bir el koyma değil, poliçeye konulmuş bir şerhin sonucu — kredi verilirken istenen standart bir güvence.

Hisseli tapularda ise ödeme hisse oranına göre bölünüyor ve her hissedarın ayrıca başvurusu ya da muvafakati gerekebiliyor. Mirasçılı dosyalarda en çok burada bekleniyor; veraset belgesini erken hazırlamak süreci kısaltıyor.

Tespite itiraz

Belirlenen hasar derecesini ya da tazminat tutarını düşük buluyorsan itiraz hakkın var.

1. Raporu ve dayanağını iste.
2. Kendi belgelerini hazırla. Tarihli fotoğraflar, varsa teknik rapor, komşu bağımsız bölümlerdeki durum.
3. Yazılı itiraz et. İtiraz süresi sınırlıdır; raporu aldığın tarihi not et.
4. Yeniden tespit talep edilebilir.
5. Sonuç alamazsan Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvur.

İtirazda en çok işe yarayan şey, eksperin görmediği bir bilgiyi sunmak — aynı gerekçeyi daha yüksek sesle tekrarlamak değil. İşe yarayan üç şey: tarihli fotoğraflar, bina hakkında varsa teknik rapor ve aynı binadaki benzer dairelere verilen hasar dereceleri. Son madde özellikle güçlü: aynı taşıyıcı sistemi paylaşan iki dairenin farklı derecelendirilmesi açıklanması gereken bir durum.

Konut poliçen de varsa: ikinci dosya

Konut poliçende deprem teminatı varsa, DASK dosyasından ayrı bir dosya daha açılır. Bu poliçe DASK'ın ödediğini düşerek üstünü tamamlar ve DASK'ın kapsamadığı kalemleri karşılar:

• Eşya
• Azami teminatı aşan yapısal zarar
• Alternatif konaklama (teminat varsa)
• Enkaz kaldırma (poliçeye göre)

İki dosyayı birden açtır; biri diğerini engellemiyor.

DASK'ın kapsamını DASK nedir yazısında, teminat farkının nasıl kapatılacağını DASK ödemesi yazısında bulabilirsin.

Sık sorulanlar