Alacak sigortasının asıl satırı: alıcı limiti

Alacak sigortası neye benzemez?

En sık yapılan yanlış okuma şu: "alacak sigortam var, ödenmeyen her faturayı karşılar." Oysa bu poliçe bir teminat havuzu değil, alıcı alıcı kurulan bir yapı.

Sigortacı, senin müşterilerini tek tek değerlendirir. Her biri için ayrı bir limit verir — ya da vermez. Teminat, o limitin içinde kalan satışlar için işler.

Mantığı şu: sigortacının üstlendiği risk senin değil, müşterinin ödeme gücüdür. Bu yüzden değerlendirilen de müşteri oluyor.

Limit nasıl alınır?

1. Başvuru. Sigortalı, belirli bir alıcı için limit tahsisi talebiyle sigortacıya başvurur.
2. Değerlendirme. Sigortacı alıcının mali durumunu ve ödeme geçmişini inceler.
3. Zeyilname. Onay, limit tutarı, teminat şartları ve hangi risklerin kapsandığı zeyilname ile bildirilir.
4. Teminatın başlaması. Onaylı alıcıya yapılan satışların teminatı, başvurunun sigortacıya ulaşmasıyla başlar.

Dördüncü madde sigortalının lehine işleyen bir ayrıntı. Teminat, onayın geldiği gün değil başvurunun ulaştığı gün başlıyor. Yani değerlendirme süresinde yapılan satışlar boşluğa düşmüyor.

Limit artırımında ise kural tersine işliyor: artırım, sigortacının yazılı kabulünün bildirildiği tarihte geçerli oluyor. Büyüyen bir müşteriyle çalışırken bu farkı bilmek gerekiyor.

Limit aşılırsa ne olur?

Limiti aşan kısım sigortalıya aittir ve yeniden sigorta ettirilemez. Yani "aşan kısmı başka bir poliçeye yazdırayım" gibi bir yol yok.

Bunun pratik sonucu, satış ve finans arasında bir disiplin kurmayı zorunlu kılıyor: bir alıcıya yapılacak satışın toplam açık riski, tahsis edilen limitin altında tutulmalı.

Onaylanmamış alıcılar

Her alıcı için ayrı başvuru yapmak, çok sayıda küçük müşterisi olan işletmeler için pratik değil. Genel şartlar bu yüzden onaylanmamış alıcılar için de bir çerçeve tanımlıyor.

Teminat burada koşullara bağlanıyor: sigortacının o alıcı için daha önce bir başvuruyu reddetmemiş olması ve alıcının önceki ödemelerini vadesinde yapmış olması gibi.

Yani küçük müşteriler tamamen kapsam dışı değil; ama teminat onaylı alıcılardaki kadar net değil. Poliçede bu bölümün nasıl yazıldığını okumak, sürprizleri baştan bitiriyor.

Hangi riskler kapsamda?

Genel şartlar teminat kapsamındaki hâlleri sayıyor. Başlıca olanlar:

• Alıcının iflası,
• Tüzel kişi alıcının fesih veya tasfiyesi,
• Kısıtlayıcı bir mahkeme ya da resmî merci kararı,
• Sonuçsuz kalan icra takibi (aciz belgesiyle kanıtlanan),
• Konkordato,
• Türkiye'deki satışlarda bunlara eşdeğer hâller.

Listede olmayan ama en çok beklenen bir durum var: alıcının sadece ödememesi, yani temerrüt. Genel şartlar bunu ancak sigorta sözleşmesinde ayrıca belirtilmişse teminat kapsamında sayıyor.

Bu, poliçeyi alırken sorulacak en önemli soru: "temerrüt teminatı var mı?" Çünkü pratikte karşılaşılan vakaların çoğu iflas değil, ödememe.

Alacak sigortası ne işe yarıyor?

Üç ayrı faydası var ve çoğu işletme yalnızca birincisini biliyor.

1. Zararın karşılanması. Tahsil edilemeyen alacağın, limit ve şartlar çerçevesinde ödenmesi.
2. Risk bilgisi. Sigortacının limit vermediği ya da limiti düşürdüğü bir alıcı, piyasada bir sinyaldir. Bu bilgi satış kararlarını baştan değiştirebiliyor.
3. Finansmana erişim. Sigortalı alacak, bankalar nezdinde daha güçlü bir teminat sayılabiliyor; bu da işletme sermayesi maliyetini etkiliyor.

İkinci madde pratikte en çok işe yarayanı. Sigortacı sürekli olarak alıcıların mali durumunu izliyor; sen de bu izlemenin sonucunu limit kararları üzerinden görüyorsun.

Teminat dışında kalanlar

Genel şartlar doğal afetleri — deprem, sel, yer kayması, fırtına gibi — ve yurt dışı satışlarda politik riskleri teminat dışında bırakıyor. Bunlar ancak ek sözleşmeyle kapsama alınabiliyor.

İhracat yapan işletmeler için ikinci başlık belirleyici. Politik risk teminatı olmayan bir poliçe, yurt dışı alacağını yalnızca ticari risklere karşı koruyor.

Devlet destekli alacak sigortası

Küçük ve orta ölçekli işletmeler için ayrı bir yapı daha var: devlet destekli ticari alacak sigortası. Belirli ölçekteki işletmelere, merkezî bir havuz üzerinden sunuluyor.

Mantığı aynı — alıcı limiti, bekleme süresi, teminat kapsamındaki hâller — ama başvuru ve fiyatlama farklı işliyor. Hangisinin uygun olduğu işletmenin ölçeğine ve ciro yapısına bağlı.

Poliçeni alırken sorulacaklar

1. Hangi alıcılar onaylı, limitleri ne?
2. Temerrüt teminat kapsamında mı?
3. Onaylanmamış alıcılar için şartlar neler?
4. Politik risk ve doğal afet ek sözleşmeyle alınmış mı?
5. Azami faturalama dönemi ve bekleme süresi kaç?
6. Limit aşımında bildirim yükümlülüğü nasıl tanımlanmış?

Altı sorunun cevabı poliçe ve limit zeyilnamelerinde yazar. İkisini birlikte okumadan alacak sigortasının ne yaptığını anlamak mümkün değil.

Sık sorulanlar