Teminat mektubu nakdini bağlıyor

Problem: teminat mektubunun görünmeyen maliyeti

Bir ihaleye girdiğinde, bir taahhüt işi aldığında ya da avans aldığında karşı taraf teminat ister. Alışılmış yol banka teminat mektubu.

Mektubun komisyonu görünür bir maliyet. Görünmeyen maliyet ise şu: mektup, bankadaki kredi limitini tüketir ya da nakit blokajı yaratır.

• Limit tükendikçe yeni iş alma kapasiten daralır.
• Blokajdaki nakit işletme sermayesi olarak kullanılamaz.
• Büyüyen bir işletmede bu, büyümenin önündeki en sessiz engel olabilir: iş var, kapasite var, ama teminat verecek limit yok.

Blokajın görünmeyen maliyetini somutlaştıralım: teminat mektubu alırken banka ya nakit blokaj ister ya da kredi limitinden düşer. Birincisinde işletme sermayen bağlanıyor, ikincisinde yeni iş alma kapasiten. İkisi de bilançoda bir gider olarak görünmediği için hesaba katılmıyor — ama büyüme döneminde en çok hissedilen kısıt bu.

Kefalet sigortası ne yapıyor?

Aynı güvenceyi sigorta şirketi veriyor. Senin için sonuç şu:

Son satır belirleyici. Kefalet sigortası mevzuatta birçok iş için kabul edilir hâle geldi, ama her sözleşmede ve her kurumda geçerli olduğunu varsayma. Şartnameyi oku, gerekirse yazılı teyit al.

Tablodaki en belirleyici satırı açalım: kefalet sigortası banka limitini tüketmiyor. Yani kefalet senedi ile aldığın iş, bankadaki kredi kapasitenden bir şey eksiltmiyor. İkisini birlikte kullanmak mümkün: bankayı nakit ihtiyacı için, kefaleti teminat ihtiyacı için. Çoğu işletmede doğru kurgu bu ikisinin ayrılması.

Hangi türleri var?

• Geçici teminat (ihale teminatı): ihaleye katılırken verilir. İhaleyi kazanıp sözleşme imzalamaktan kaçınma riskine karşı.
• Kesin teminat (performans): sözleşme imzalandıktan sonra, işin sözleşmeye uygun yapılmaması riskine karşı.
• Avans teminatı: peşin alınan avansın iade edilmemesi riskine karşı.
• Bakım dönemi teminatı: teslimden sonraki bakım yükümlülüğü için.
• Gümrük ve vergi kefaletleri: ilgili mevzuatın öngördüğü hâllerde.

Bir projede çoğu zaman birden fazlası sırayla gerekir: geçici, sonra kesin, sonra bakım. Hepsi için ayrı ayrı mektup çıkarmak limit tarafında ciddi yük oluşturur.

Bir uyarıyı tekrar etmek gerekiyor çünkü ürünün adı yanıltıyor: kefalet sigortası seni korumuyor. Koruduğu kişi lehdar, yani işi veren taraf. Senet nakde çevrilirse sigortacı lehdara ödüyor ve tutarı senden istiyor. Yani bu bir hasar teminatı değil, bir güvence aracı — bankadaki mektubun yaptığı işin aynısı.

Kabul süreci nasıl işliyor?

1. Mali değerlendirme. Sigortacı işletmenin mali durumunu, iş geçmişini ve kapasitesini inceler.
2. İşin niteliği değerlendirilir. Taahhüt edilen işi yapabilecek teknik ve mali yeterlilik aranır.
3. Limit belirlenir. İşletmeye toplam ne kadar kefalet verilebileceği tespit edilir.
4. Senet düzenlenir. Her iş için ayrı kefalet senedi çıkarılır.

Süreç banka kredi değerlendirmesine benzer ama bakılan şey farklıdır: banka ödeme gücüne, sigortacı işi yapma gücüne bakar. Bu yüzden nakdi zayıf ama işi sağlam bir müteahhit, bankadan alamadığı teminatı kefaletten alabilir.

Kabul sürecindeki farkı vurgulamak gerekiyor: banka ödeme gücüne bakar, kefalet sigortacısı ise ağırlıklı olarak işi bitirme kapasitene. Referans işler, teknik ekip, iş makineleri ve geçmiş performans bu değerlendirmenin merkezinde. Bu yüzden bankada limit bulamayan ama işini iyi yapan bir işletme kefalette limit bulabiliyor.

Hangi işletmeler için daha anlamlı?

• Taahhüt ve inşaat işleri yapanlar. Teminat ihtiyacı sürekli ve büyük.
• Kamu ihalelerine girenler. Her ihale ayrı teminat demek.
• Büyüme dönemindeki işletmeler. Banka limiti büyümeye yetişmiyorsa, kefalet nefes aldırır.
• Nakdini işte kullanmak isteyenler. Blokajdaki para ölü sermayedir.
• Gümrük ve vergi işlemleri yoğun olanlar.

Bir projede sıralamayı görmek işe yarıyor: ihaleye girerken geçici teminat, iş alındığında kesin teminat, avans alınırsa avans teminatı, teslimden sonra bakım dönemi teminatı. Dördü üst üste bindiğinde bağlanan tutar tek bir işin bedelini aşabiliyor — ve kefaletin asıl faydası bu noktada görünüyor.

Maliyeti nasıl karşılaştırılır?

Kefalet priminin, mektup komisyonundan yüksek ya da düşük olması tek başına anlamlı değil. Doğru karşılaştırma şöyle kurulur:

1. Mektup komisyonunu hesapla.
2. Bağlanan nakdin maliyetini ekle. O para işletmede kullanılsaydı ne getirirdi, ya da kredi olarak alınsaydı ne maliyeti olurdu?
3. Tüketilen banka limitinin fırsat maliyetini düşün. O limit başka bir iş için kullanılabilir miydi?
4. Toplamı kefalet primiyle karşılaştır.

Çoğu işletmede ikinci ve üçüncü kalem hiç hesaba katılmıyor ve karşılaştırma bu yüzden eksik yapılıyor.

Karşılaştırmada dördüncü bir kalem daha var: işlem hızı. Banka mektubu için blokaj ya da limit tahsisi gerekirken, kefalet limiti bir kez kurulduktan sonra her iş için senet düzenlenmesi yeterli oluyor. Sık ihaleye giren işletmelerde bu, maliyet kadar önemli bir fayda.

Yükümlülüğünü yerine getiremezsen

Senet nakde çevrilirse sigortacı lehtara öder ve tutarı senden talep eder. Bu yüzden kefalet sigortası, taahhüt edilen işin gerçekçi olmasını gerektirir.

Sigortacının limit verirken titiz davranmasının sebebi de bu: bu üründe asıl değerlendirme işi yapıp yapamayacağın üzerine kuruludur.

Finansal branşların tamamını finansal branşlar sayfasında, alacak tarafını ticari alacak sigortası yazısında bulabilirsin.

Sık sorulanlar