Makine durdu. Arıza mı, hasar mı?

Sınır nerede çiziliyor?

İkinci satır sahada en çok tartışılan senaryo. Olay bir anda oldu ama sebebi zaman içinde oluşmuş bir ihmal. Bu dosyalarda bakım kayıtları belirleyici hâle geliyor.

Ayrımı tek cümleyle özetlemek gerekirse: poliçe ani ve beklenmedik bir olayı karşılar, zamanla gelen bir sonucu karşılamaz. Rulmanın bir anda dağılması ani bir olay; yıllarca yağlanmadığı için dağılması ise öngörülebilir bir sonuç. İkisi aynı anda görünür ama poliçede farklı yerde durur.

Makine kırılması neyi karşılar?

• İç kaynaklı ani olaylar: malzeme hatası, montaj hatası, yağlama yetersizliği sonucu ani bozulma.
• Dış kaynaklı olaylar: elektrik dalgalanması, kısa devre, yabancı cisim girmesi.
• Operatör ve işletme hataları: kasıt olmadığı sürece çoğu poliçede kapsamdadır.
• Santrifüj kuvveti nedeniyle parçalanma, kazan ve basınçlı kap patlamaları.

Dikkat: makine kırılması poliçesi yangın hasarını karşılamaz — yangın, yangın sigortasının konusudur. İki poliçenin sınırı burada net çizilir.

Teminat listesinin en çok işe yarayan kalemi üçüncüsü: operatör ve işletme hataları. Çoğu işletme sahibi bunun teminat dışı olduğunu sanıyor. Oysa dikkatsizlik sonucu oluşan ani hasar kural olarak kapsamda; kapsam dışı olan şey kasıt ve bakım eksikliği. Bu ayrım, hasar dosyasında gereksiz bir savunma refleksine girilmesini de önlüyor.

Kapsam dışında kalanlar

• Aşınma, yıpranma, korozyon, kavitasyon — zamanla oluşan her süreç.
• Sarf malzemesi ve değişmesi gereken parçalar — kayış, filtre, conta, kesici takım.
• Bakım eksikliği.
• Üretici garantisi kapsamındaki durumlar.
• Estetik hasarlar — boya, çizik, işlevi etkilemeyen kusurlar.
• Deneme ve devreye alma dönemi — ayrıca kapsama alınmadıkça.

Dördüncü madde pratikte çok karşımıza çıkıyor: üretici garantisi devam ediyorsa o hasar poliçenin değil garantinin konusu. Yeni kurulmuş bir hatta makine kırılması poliçesi yapılırken garanti sürelerini bilmek, hem gereksiz prim ödememeyi hem garanti bittiğinde teminatın başladığından emin olmayı sağlıyor.

Ödemeyi küçülten iki kalem

Amortisman

Eski bir parçanın yerine yenisi takıldığında makine, hasardan önceki durumundan daha iyi hâle gelir. Sigorta bu farkı ödemez; parçanın yaşına göre yıpranma payı düşülür.

Hangi parçalarda ve hangi yaştan sonra uygulandığı poliçeye göre değişir. Teklif alırken yeni değer esası ile eski değer esası arasındaki farkı mutlaka sor; bu satır ödemeyi belirgin şekilde değiştirir.

Muafiyet

Mühendislik poliçelerinde muafiyet genellikle belirgin bir tutar ya da hasar bedeli üzerinden bir oran olarak uygulanır. Küçük hasarların çoğu bu eşiğin altında kalır.

Muafiyet konusunda mühendislik poliçelerine özgü bir nokta var: muafiyet makine başına uygulanır. Aynı olayda birden fazla makine zarar gördüyse, her biri için muafiyet ayrı ayrı düşülebilir. Elektrik dalgalanması gibi birden çok cihazı etkileyen olaylarda bu kalem beklenenden büyük çıkıyor; poliçede olay başına tek muafiyet uygulanıp uygulanmadığını sormak gerekiyor.

Asıl zarar duruş: kâr kaybı

Çoğu işletmede makinenin tamiri, duruşun maliyetinin yanında küçük kalır. Üretim durduğunda ortaya çıkan gelir kaybı, ancak ayrıca eklenen bir teminatla karşılanır.

• Kâr kaybı teminatı makine kırılması poliçesine eklenir ve genellikle bir bekleme süresi içerir: ilk birkaç günlük duruş karşılanmaz.
• Azami tazminat süresi tanımlanır; duruş bundan uzun sürerse fazlası karşılanmaz.
• Yedek parça temin süresi bu sürenin en büyük belirleyicisi. İthal parçayla çalışan makinelerde süre uzayabiliyor.

Kritik makineler için kâr kaybı teminatını konuşmadan poliçe yapmak, riskin en büyük kısmını açıkta bırakmak demek.

Kâr kaybında en belirleyici satır bekleme süresi. Duruşun ilk belirli sayıda günü teminat dışında tutulur; teminat ancak o süreden sonra işlemeye başlar. Kısa duruşların sık ama küçük, uzun duruşların nadir ama yıkıcı olduğu düşünülürse, bekleme süresi bu teminatın fiyatını da işlevini de belirliyor.

Poliçe kurarken: dört karar

1. Hangi makineler kapsama alınacak? Tek tek liste mi, tesisin tamamı mı? Liste varsa yeni alınan makineleri eklemeyi unutmamak gerekir.
2. Bedel nasıl yazılacak? Yeni değer esası, eksik sigortayı önler ama primi yükseltir.
3. Kâr kaybı eklenecek mi? Bekleme süresi ve azami tazminat süresi ile birlikte.
4. Muafiyet ne olacak? Yüksek muafiyet primi düşürür ama küçük hasarları tamamen senin üstüne bırakır.

Bedel kararı için pratik bir ölçüt: makine kırılmasında bedel yeni değer üzerinden yazılır, yani makinenin bugün yenisinin alınma ve kurulma maliyeti. Satın alma faturasındaki eski tutarı yazmak, özellikle kur hareketi olan dönemlerde eksik sigorta doğuruyor — ve orantı kuralı kısmi hasarlarda işliyor.

Makine kırılması, yangın ve all risk: sınırlar

Bir işletmede birden fazla poliçe aynı anda yürür ve hangisinin devreye gireceği hasarın sebebine göre değişir. Sık karışan sınırlar:

Bu yüzden işletme sigortası kurulurken poliçeler tek tek değil birlikte düşünülmeli. Aralarındaki boşluk, tam da hasar gününde ortaya çıkıyor.

Tablonun pratik sonucu: bir işletmede poliçeler arasında boşluk ya da çakışma olup olmadığı ancak hepsi birlikte okunduğunda görünür. En sık karşılaştığımız boşluk, elektrik dalgalanmasından zarar gören cihazların hangi poliçeye girdiği: üretim makinesi makine kırılmasına, bilgisayar ve kontrol paneli elektronik cihaz poliçesine giriyor. İkisinden biri yoksa o grup sigortasız kalıyor.

Hasar olduğunda

1. Makineyi olduğu gibi bırak. Eksper tespiti yapılana kadar sökme, parça değiştirme. Zorunlu bir müdahale gerekiyorsa önce fotoğraf çek.
2. Hemen bildir. İhbar süresi poliçede yazar.
3. Bakım kayıtlarını hazırla. İlk istenecek belgelerden.
4. Duruş kaydını tut. Kâr kaybı teminatın varsa, duruşun başlangıç ve bitiş saatleri belgelenmeli.
5. Onarım tekliflerini topla. Birden fazla teklif, tutar tartışmasını kısaltır.

Mühendislik branşının tamamını mühendislik sayfasında, elektronik cihaz tarafını elektronik cihaz yazısında bulabilirsin.

Sık sorulanlar