Durum değişti: söylemek zorunda mısın?

Hangi değişiklik "ağırlaşma" sayılır?

Ölçü tek: değişiklik, rizikonun gerçekleşme ihtimalini ya da gerçekleşmesi hâlindeki zararı artırıyor mu? Artırmıyorsa bu başlığın konusu değil.

Branş branş tipik örnekler:

Tabloda görünmeyen ama her branşta geçerli bir örnek daha var: adres değişikliği. Poliçe belirli bir yerdeki menfaati güvence altına alır; o yer değiştiğinde poliçe kendiliğinden taşınmaz.

Ağırlaşma mı, yeni bir risk mi?

İkisi farklı şeyler ve sonuçları da farklı. Ağırlaşma, mevcut riskin büyümesidir: aynı araç, daha riskli bir kullanım. Yeni risk ise poliçenin hiç kapsamadığı bir menfaattir: başka bir araç, başka bir adres.

Ağırlaşmada sözleşme devam eder, prim ayarlanır. Yeni riskte ise poliçe o menfaati zaten kapsamadığı için ayrıca teminat altına alınması gerekir.

Pratik örnek: evine ikinci bir kat çıkan biri ağırlaşma bildiriyor; ikinci bir ev alan biri ise yeni bir poliçe yaptırıyor. İkisini karıştırmak, "poliçem vardı ama ödemediler" sonucunu doğuran sık bir hata.

Sigortacı primi, sözleşme kurulurken anlatılan duruma göre hesaplıyor. O durum değiştiğinde fiyat ile risk arasındaki denge bozuluyor — ve bozulan dengenin faturası hasar gününde çıkıyor. Beyan yükümlülüğü sözleşmenin başındaki fotoğrafı doğru çekmekle ilgiliyken, bu yükümlülük fotoğrafın güncel kalmasıyla ilgili.

Bildirdiğinde ne oluyor?

Sigortacının iki seçeneği var ve ikisi de süreye bağlı:

• Fesih. Durumu öğrendiği tarihten itibaren kanunda tanımlı süre içinde sözleşmeyi feshedebilir.
• Prim artışı. Fesih yerine, süre vererek prim farkı talep edebilir. Kabul edilmezse sözleşme sona erebilir.

Önemli olan şu: bu süreler içinde sigortacının sorumluluğu devam eder. Yani bildirimde bulunmak, teminatı o anda ortadan kaldırmıyor.

Pratikte çoğu durum üçüncü bir yolla çözülüyor: zeyilname. Değişiklik poliçeye işlenir, prim farkı varsa tahsil edilir, teminat kesintisiz devam eder.

Risk hafiflerse ne olur?

Konu hep ağırlaşma üzerinden konuşuluyor ama tersi de mümkün. Aracın ticariden hususiye dönmesi, işyerinde yangın algılama sistemi kurulması, evin boş bırakılmaktan çıkıp sürekli oturulur hâle gelmesi riski hafifletiyor.

Bu da bildirilmeye değer — çünkü prim düşebilir. Sigortalıların çoğu yalnızca kötü haberi bildirmesi gerektiğini sanıyor; oysa iyi haber de poliçeye işlenebilir.

Pratik örnek: işyerine yangın söndürme sistemi kuran bir işletme, bunu belgeleyip zeyilname talep ettiğinde kalan süreye ait primde indirim alabiliyor. Sormazsa kimse kendiliğinden hatırlatmıyor.

Bildirmezsen ne oluyor?

Sonuç otomatik bir ret değil. Kusurun derecesi belirleyici: ihmalde tazminattan indirim, kastın ve nedensellik bağının birlikte bulunduğu hâllerde ödeme borcunun ortadan kalkması gündeme gelebiliyor.

Bir ayrıntı daha sigortalının lehine işliyor: yükümlülüğün yerine getirilmediğini ispat yükü sigortacıdadır. "Bildirmediniz" demek yetmiyor; bunun gösterilmesi gerekiyor.

Buna karşılık, bu bir strateji değil. İspat tartışmasına girmek, zeyilname yaptırmaktan her zaman daha yorucu ve daha belirsiz.

Sigortacı biliyorsa ne olur?

Bildirim yükümlülüğünün amacı sigortacıyı bilgilendirmek. Sigortacı durumu başka bir yoldan zaten biliyorsa, bildirim yapılmamış olmasına dayanarak hak kullanması güçleşiyor.

Pratikte bu, acenteyle yapılan yazışmaların neden saklanması gerektiğini açıklıyor. Acenteye iletilen bir değişiklik, sigortacıya iletilmiş sayılabiliyor; ama bunu gösterebilmek için elde bir kayıt olması gerekiyor.

Aynı mantık tersi için de geçerli: sigortacı değişikliği öğrendikten sonra uzun süre bir şey yapmaz ve primi tahsil etmeye devam ederse, sonradan fesih hakkını kullanması tartışmalı hâle geliyor.

Ne zaman bildirmeli?

Kanun, değişikliği öğrenir öğrenmez bildirmeyi öngörüyor. Pratikte izlenecek yol basit: değişiklik olur olmaz, yazılı olarak.

1. Değişikliği yazılı bildir — e-posta, mesaj, dilekçe.
2. Sigortacının ya da acentenin aldığını teyit ettiğini sakla.
3. Zeyilname düzenlenmesini talep et.
4. Zeyilname geldiğinde değişikliğin doğru işlendiğini kontrol et.
5. Prim farkı doğduysa vadesinde öde.

Beş adımın tamamı birkaç gün sürüyor. Karşılığında, hasar gününde "durum değişmişti ama bildirmemiştiniz" cümlesini duymuyorsun.

Sık sorulanlar