Pert dediler, peki kaç para?

Pert ne zaman denir?

Günlük dilde "pert" denen şey poliçede genellikle tam hasar olarak geçer. Üç durumda ortaya çıkar:

• Onarım maliyeti eşiği aşıyor. Hasarın onarım bedeli, aracın rayiç değerinin belirli bir oranını geçerse araç onarılmaz.
• Araç çalındı ve bulunamadı. Poliçede yazan bekleme süresi dolduğunda tam hasar işlemi başlar.
• Araç tamamen yandı ya da kullanılamaz hâle geldi.

Burada sık karıştırılan bir ayrım var: "pert kaydı" ile "ağır hasar kaydı" aynı şey değil. Aracın trafikten çekilip çekilmeyeceği, hasarın niteliğine göre ilgili mevzuat çerçevesinde belirlenir. Sigorta tarafındaki tam hasar kararı ile tescil tarafındaki kayıt ayrı süreçlerdir.

Dördüncü bir durum daha var ve adı farklı geçiyor: onarılamaz hâle gelmemiş ama ekonomik olarak onarılması anlamsız araçlar. Sektörde buna "ekonomik pert" deniyor. Araç fiziken onarılabilir ama maliyeti rayiç değere yakın olduğu için şirket tam hasar ödemesini tercih eder. Senin açından sonuç aynı: ödeme rayiç üzerinden yapılır, onarım yapılmaz.

Rayiç değer nasıl bulunuyor?

Rayiç değer, aracın hasar tarihindeki ikinci el piyasa değeri. Şirketler bunu belirlerken genellikle şunlara bakar:

• Marka, model, model yılı ve donanım seviyesi
• Kilometre
• Aracın hasar geçmişi (Tramer kaydı)
• İlan sitelerindeki ve sektör listelerindeki güncel fiyatlar

Rayiç belirlenirken hangi tarihin esas alındığı da önemli: ödeme günündeki değil hasar günündeki piyasa değeri geçerlidir. Dosya aylarca sürdüyse ve bu arada araç fiyatları yükseldiyse, aradaki fark otomatik olarak sana yansımaz. Bu, dosyayı hızlı kapatmanın bir sebebi daha.

Sovtaj: hurdayı kim alıyor?

Pert olan araç yok olmuyor; sökülecek parçaları ve hurda değeri duruyor. Buna sovtaj deniyor ve ödemeyi doğrudan etkiliyor.

İkinci seçenek her zaman kötü değil. Hurda ya da parça olarak aracın değeri, şirketin düştüğü sovtaj bedelinden yüksekse kârlı çıkabilirsin. Ama bunu satabileceğinden emin olman gerekir; elinde kalırsa iki taraflı zarar edersin.

Hesabın yapısı

Eline geçecek tutarı şu sırayla düşün:

1. Rayiç değer. Hasar tarihindeki piyasa değeri.
2. Eksi sovtaj — aracı kendinde bırakıyorsan.
3. Eksi muafiyet — poliçende tam hasarda uygulanan bir muafiyet varsa.
4. Eksi banka alacağı — poliçende dain-i mürtehin şerhi varsa ve kredin sürüyorsa, önce bankanın kalan alacağı kapatılır.
5. Kalan tutar sana ödenir.

Her adımın rakamını şirketten yazılı olarak isteyebilirsin. Kalemler ayrı ayrı yazıldığında hangi aşamada ne düşüldüğü görünür hâle gelir; itiraz edeceksen zaten bu dökümle edeceksin.

Bir uyarı: aracı kendinde bırakma kararı verdiysen, aracın trafikten çekilmiş olması ve kaydına işlenen hasar durumu onu satmanı zorlaştırabilir. Hurda belgesi düzenlenmiş bir araç yeniden tescil edilemez; "ağır hasarlı" kaydıyla devam eden bir araç ise belirli şartlarda onarılıp tescil edilebilir. İkisi farklı sonuç doğurduğu için sovtaj kararını vermeden önce aracın hangi kayıtla çıkacağını sor.

Rayiç düşük geldi: itiraz edebilir misin?

Evet, ve en çok tartışılan kalem bu. İtirazı güçlü kılan şey, duygusal argüman değil karşılaştırılabilir ilan.

1. Benzer araçların güncel ilanlarını topla. Aynı model yılı, benzer kilometre, benzer donanım. Ekran görüntüsü al, tarihli olsun.
2. Farkı yaratan özellikleri belgele. Düşük kilometre, bakım geçmişi, ek donanım, hasarsızlık. Faturalar ve servis kayıtları işe yarar.
3. Yazılı itiraz et. Hangi rakamı neden düşük bulduğunu, topladığın ilanlarla birlikte şirkete ilet.
4. Sonuç alamazsan Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvur. Rayiç uyuşmazlıkları tahkimde en sık görülen dosya türlerinden biridir.

İtirazda en çok işe yarayan ikinci şey: şirketin hangi listeyi kullandığını sormak. Rayiç tespiti genellikle sektörde kullanılan değer listelerine ve güncel ilanlara dayanır. Hangi kaynağın esas alındığını bilmek, karşı delilini aynı dilde sunmanı sağlıyor — farklı bir kaynaktan gelen rakam, karşılaştırılamadığı için dikkate alınmıyor.

Ödeme ne zaman yapılır?

Dosya tamamlandıktan sonra ödeme süresi poliçe ve mevzuatla belirlenir. Süreci uzatan şey genellikle ödeme değil, evrak oluyor:

• Ruhsat, kimlik ve varsa vekâletname
• Kaza tespit tutanağı ya da çalınma hâlinde karakol evrakı
• Aracın devri gerekiyorsa noter işlemleri
• Dain-i mürtehin varsa bankadan muvafakat yazısı
• Trafikten çekme / hurda belgesi

Bu listeyi dosya açılır açılmaz iste ve hepsini birden topla. Teker teker tamamlanan dosyalar haftalar kaybettiriyor.

Sık yapılan üç hata

1. Sovtaj kararını aceleye getirmek

"Araç bende kalsın" demeden önce gerçekten satabilecek misin, kaça satabileceksin — bunu araştır. Satamadığın bir hurda, düşülen sovtaj bedelinin karşılığı olmaz.

2. Rayice itiraz etmeden imzalamak

Mutabakat belgesini imzaladıktan sonra itiraz etmek çok daha zor. Rakamı düşük buluyorsan imzalamadan önce söyle; incelemek için süre iste.

3. Krediyi unutmak

Poliçede banka şerhi varsa ödeme doğrudan sana yapılmaz. Kredin bittiyse bile şerh duruyorsa dosya bankadan yazı beklerken bekler. Bunu hasar gününde değil, bugün kontrol et.

Kaskonun diğer belirleyici satırlarını kasko sayfasında, rayiç, sovtaj ve tam hasar gibi terimleri sözlükte bulabilirsin.

Sık sorulanlar